HÃY CHẤP NHẬN SỰ SỤP ĐỔ TOÀN CẦU KHÔNG THỂ ĐẢO NGƯỢC

Bài có bao gồm các phân tích trong No Turning Back: Accepting the Irreversible Global Collapse của Angus Peterson và A ‘doom loop’ of climate change and geopolitical instability is beginning của Laurie Laybourn và James Dyke trên The Conversation.

Toàn bộ thế giới này sẽ thay đổi, và không ai có thể thoát khỏi vòng xoáy.

Trong những năm gần đây, các cảnh báo về môi trường và khí hậu đã trở nên không thể bỏ qua được nữa. Nhân loại đã đẩy Trái đất vượt xa giới hạn tự nhiên của nó, đẩy hành tinh này vào một chuỗi các thảm họa đan xen liên tục, mà giới khoa học gọi là "cuộc khủng hoảng đa chiều (polycrisis)." Không còn là mối đe dọa xa vời, cuộc khủng hoảng này đang diễn ra trước mắt chúng ta, làm bất ổn nền tảng của các hệ sinh thái, nền kinh tế và cộng đồng trên toàn cầu.

Trong khi một số người vẫn hy vọng đảo ngược được tình hình bi đát chung, sự thật phũ phàng chính là chúng ta đã đi quá xa khỏi lằn ranh đỏ. Quỹ đạo mới đã được thiết lập, các thiệt hại ban đầu đã bắt đầu bùng phát, và không có giải pháp thần kỳ nào ở phía trước đâu. Lựa chọn duy nhất hiện nay là phải sống sót qua cuộc khủng hoảng đa chiều này càng lâu càng tốt, đối mặt với thực tế ngày càng khắc nghiệt và bất định.

Khi nền nhiệt độ toàn cầu tăng, các hệ sinh thái sụp đổ, xung đột tài nguyên gia tăng, và rõ ràng là thế giới của chúng ta sẽ không bao giờ trở lại như xưa. Đối với những người trong chúng ta đang sống trong một gia đình trẻ, niềm hy vọng sẽ bị lu mờ bởi một thực tế đầy ám ảnh: thứ tương lai mà chúng ta từng mơ ước đã vuột khỏi tầm tay. Điều còn lại là nghĩa vụ nhận thức được các lực lượng đang định hình cho sự sụp đổ này, chấp nhận khó khăn và thách thức không thể tránh khỏi, và cố gắng thích nghi khi những điều đã từng quen thuộc với cuộc sống hàng ngày của chúng ta dần biến mất.

KHỦNG HOẢNG ĐA CHIỀU TOÀN CẦU: CON ĐƯỜNG SỤP ĐỔ KHÔNG THỂ ĐẢO NGƯỢC

Khủng hoảng đa chiều toàn cầu không phải là một thảm họa đơn lẻ, mà là một mạng lưới các mối đe dọa đan xen phát sinh từ hoạt động của con người. Biến đổi khí hậu, tình trạng suy giảm tính đa dạng sinh học, cạn kiệt tài nguyên và bất ổn xã hội liên kết với nhau tạo nên một vòng xoáy suy thoái tự duy trì quán tính của nó và ngày càng trầm trọng hơn. Mỗi vấn đề xảy ra sẽ làm nghiêm trọng thêm các vấn đề khác, gia tăng sự bất ổn và đẩy nhanh tiến trình sụp đổ.

Mặc dù các nhà môi trường và khoa học từ lâu đã cảnh báo về việc chạm đến "các giới hạn của hành tinh (planetary boundaries)," dữ liệu gần đây cho thấy chúng ta đã vượt qua sáu trong chín giới hạn sinh thái chủ chốt, từ cạn kiệt nước ngọt đến suy giảm tính đa dạng sinh học. Đây là những mốc đánh dấu cho sự tồn tại an toàn của con người, và chúng ta đã vượt qua tất cả với rất ít ý định — hoặc khả năng — để phục hồi trở lại điều đã mất.

Chuỗi khủng hoảng này không mang tính lý thuyết. Nó đang diễn ra ngay bay giờ, và tăng tốc mỗi ngày qua đi. Chúng ta có thể đã có một cơ hội nhỏ để ngăn chặn sự sụp đổ này từ vài thập kỷ trước, nhưng không làm được, và cơ hội quý giá đó đã qua rồi. Giờ đây, chúng ta đối mặt với cuộc khủng hoảng đa chiều không phải như một vấn đề cần giải quyết, mà là một thực tế khắc nghiệt cần phải thích nghi và chịu đựng.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU: MỘT THẾ GIỚI MÃI MÃI MẤT CÂN BẰNG

Cuộc khủng hoảng Biến đổi Khí hậu nằm ở trung tâm của khủng hoảng đa chiều, và nó không còn chỉ là vấn đề “tăng nhiệt / nóng lên” — mà là tình trạng bất ổn hoàn toàn. Vào năm 2023, lượng phát thải khí nhà kính đạt mức cao kỷ lục, và gần như không có cơ hội cắt giảm con số này đủ để tạo ra sự khác biệt đáng kể.

Niềm hy vọng mong muốn giới hạn mức tăng nhiệt +1.5°C đang dần rời xa tầm tay, và mặc dù một số người bám vào quan niệm rằng khi đạt được giới hạn này thì sẽ ổn định được nền khí hậu, các dự báo gần đây đã làm rõ rằng không mức giảm nào ở giai đoạn này có thể ngăn chặn được nữa tình trạng biến động khí hậu nghiêm trọng. Với các đợt sóng nhiệt cực đoan, hạn hán và bão lũ giờ đây trở thành tình trạng bình thường mới, toàn thế giới đang chuyển sang trạng thái mất cân bằng sinh thái vĩnh viễn.

Các nhà khoa học cảnh báo rằng mức tăng nhiệt độ [trung bình toàn cầu] lên đến +3°C có khả năng cao sẽ xảy ra vào cuối thế kỷ này. Mức tăng nhiệt này sẽ biến các khu vực rộng lớn thành những vùng đất không thể sống được, khiến việc tồn tại trở nên bấp bênh đối với hàng triệu, nếu không muốn nói là hàng tỷ người. Đối với những người như chúng ta đang sống hiện nay, điều này đồng nghĩa với việc phải chuẩn bị đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ngày càng tạo áp lực lên những hệ thống sinh hoạt của chúng ta. Nông nghiệp, mạng lưới điện, cơ sở hạ tầng — tất cả sẽ phải đối mặt với những sức ép chưa từng có, và không có đường nào quay trở lại như cũ. Thế giới mà chúng ta từng biết đã biến mất trong sự hỗn loạn leo thang của biến đổi khí hậu.

MẠNG LƯỚI HỖ TRỢ SỰ SỐNG ĐANG BIẾN MẤT: TÌNH TRẠNG SUY GIẢM TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC Ở QUY MÔ KHÔNG THỂ NGĂN CHẶN

Trong cuộc chạy đua tranh giành tài nguyên và mở rộng, loài người đã đẩy đa dạng sinh học của Trái Đất đến bờ vực sụp đổ. Hơn một triệu loài đang có nguy cơ tuyệt chủng, và các hệ sinh thái đang dần tan rã, tạo nên một hành tinh ngày càng thiếu vắng sự sống.

Sự mất mát đa dạng sinh học này không chỉ là vấn đề của các loài động vật nổi tiếng hay các loài thực vật quý hiếm; đó là sự sụp đổ hoàn toàn của các hệ thống tự nhiên đang hỗ trợ cho sinh tồn của chúng ta — từ các loài giúp thụ phấn, nguồn cá biển, cây rừng, cho đến sự ổn định của lớp đất mặt chứa đầy dinh dưỡng. Mất đi những yếu tố này, khả năng phục hồi của Trái Đất trước các cú sốc khí hậu sẽ ngày càng giảm, và tình trạng dễ tổn thương của chúng ta sẽ càng tăng.

Rừng, vùng đất ngập nước, và các rạn san hô — vốn đóng vai trò như bể chứa carbon, hàng rào chống lũ, và nguồn cung cấp dinh dưỡng — đang biến mất với tốc độ đáng báo động. Khi các hệ sinh thái quan trọng này suy thoái, chúng đạt đến những điểm giới hạn mà từ đó không thể phục hồi, chuyển thành những khu vực cằn cỗi, không còn tồn tại sự sống. Ngay cả khi chúng ta ngăn chặn được tiến trình hủy hoại này, những tác động ảnh hưởng cũng sẽ bị khóa chặt trong nhiều thế hệ sắp tới. Con cái chúng ta sẽ không bao giờ được thấy thế giới tự nhiên mà chúng ta từng xem là điều hiển nhiên; chúng sẽ kế thừa một môi trường suy thoái, bấp bênh, nơi khả năng sống sót trở nên khó khăn hơn với từng năm trôi qua.

XÓI MÒN KINH TẾ VÀ XÃ HỘI: CÁI GIÁ CON NGƯỜI PHẢI TRẢ CHO SỰ SỤP ĐỔ

Khi các ngưỡng giới hạn môi trường sống bị phá vỡ, nền kinh tế toàn cầu và trật tự xã hội sẽ ngày càng rạn nứt. Những gián đoạn do khí hậu đã và đang gây áp lực lên nguồn tài nguyên, tạo ra sự khan hiếm ngày càng trở nên nghiêm trọng. Từ nạn lạm phát đến tình trạng nợ công tăng cao, sự bất ổn tài chính giờ đây là một hệ quả không thể tránh khỏi của tiến trình sụp đổ hệ sinh thái.

Các chính phủ càng phải đổ tiền vào cứu trợ thiên tai và tái thiết sau thảm họa, làm cạn kiệt nguồn quỹ dành cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng và hỗ trợ các dịch vụ xã hội. Với mỗi thảm họa lớn, lại xuất hiện thêm một vết nứt trong các hệ thống mà chúng ta đang phụ thuộc, và chúng ta chỉ có thể kỳ vọng rằng tình hình này sẽ ngày càng tồi tệ hơn. Việc in tiền hàng loạt cũng sẽ kéo theo lạm phát và suy thoái kinh tế, thậm chí đưa đến sự ganh đua và chia rẽ giữa các nền kinh tế và khối liên minh kinh tế. Điểm yếu của các nền kinh tế lớn sẽ được nhiều đối thủ khai thác triệt để và tìm cách triệt hạ lẫn nhau, dẫn đến các cuộc chiến tranh gây ảnh hưởng địa chính trị và duy trì quyền lực đế quốc.

Sự khan hiếm tài nguyên và nguồn lực sẽ tái định hình xã hội theo những cách không thể dự đoán, nhưng khó có thể đem đến cảm giác dễ chịu. Tình trạng thiếu lương thực và nguồn nước dự kiến sẽ trở nên phổ biến hơn, và hàng triệu người trên toàn thế giới đã bắt đầu di cư, rời khỏi các khu vực bị mất ổn định do hạn hán, lũ lụt hoặc nhiệt độ không thể chịu đựng được. Thậm chí đã xuất hiện các cuộc tranh chấp và vơ vét nguồn nước để bảo đảm an toàn từ những cường quốc. Quyền lực bạo tàn được đem ra để trấn áp các quốc gia yếu thế hơn, cũng như lợi dụng tình hình để gây ảnh hưởng chính trị từ ngoại bang.

Ngoài ra, mức độ di cư mới của số người bị khủng hoảng sẽ chỉ dẫn đến tình trạng căng thẳng gia tăng, tạo áp lực thêm lên tài nguyên địa phương và có khả năng dẫn đến những cuộc xung đột bạo lực khi các chính phủ và cộng đồng dân cư tranh giành những gì còn sót lại. Đối với các gia đình hiện nay, điều này đồng nghĩa với việc chấp nhận rằng ngay cả sự ổn định mới thiết lập cũng chỉ mang tính tạm thời mà thôi; trong một thế giới nơi tình trạng khan hiếm thống trị, bảo đảm an ninh là một đặc quyền mà ít người sẽ được hưởng.

VÒNG LẶP SỤP ĐỔ CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ BẤT ỔN ĐỊA CHÍNH TRỊ ĐANG BẮT ĐẦU XẢY RA

Người ta thường nói rằng các xung đột địa chính trị cản trở hành động ứng phó với biến đổi khí hậu. Từ cuộc chiến tranh ở Ukraine đến tình hình căng thẳng thương mại Mỹ - Trung, mỗi năm dường như lại có thêm một ưu tiên cấp bách khác khiến chúng ta không thể tập trung vào mệnh lệnh hành động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Động thái này đã được thể hiện tại hội nghị thượng đỉnh gần đây nhất về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc – còn gọi là COP29 – ở Azerbaijan. Nhiều nhà lãnh đạo thế giới chọn không tham dự, bận rộn giải quyết các cuộc khủng hoảng chính trị và xung đột. Một liên minh các quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch đã chặn đứng mọi đề cập đến việc loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch trong thỏa thuận cuối cùng của hội nghị này. Sự chia rẽ lâu đời giữa các quốc gia giàu có và các nước dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu đã được thể hiện trong các cuộc tranh luận về thỏa thuận tài chính cuối cùng.

Nói cách khác, đây chính là chọn lựa làm kinh tế - tăng trưởng như cũ. Biến đổi khí hậu là một vấn đề quốc tế đòi hỏi sự hợp tác chung trên bình diện toàn cầu, mà khả năng hợp tác đó lại được xác định bởi tình hình địa chính trị. Nhưng năm nay xuất hiện một nguy cơ đáng lo ngại hơn: bản thân cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu đang bắt đầu tác động đến tình hình địa chính trị.

Đây là một vòng lặp luẩn quẩn. Biến đổi khí hậu đang làm cho tình hình địa chính trị kém ổn định hơn, gây hại cho hành động ứng phó với khủng hoảng khí hậu. Quá trình này sẽ làm cho tình trạng biến đổi khí hậu trở nên tồi tệ hơn, nghĩa là bất ổn địa chính trị xảy ra nhiều hhơn... Nguy cơ cho thấy "vòng lặp diệt vong" này diễn ra ngày càng nhanh hơn, và cuối cùng làm chệch hướng khả năng loại bỏ nhiên liệu hóa thạch đủ nhanh để tránh hậu quả tồi tệ nhất về sụp đổ khí hậu.

Cuộc tái đắc cử [tổng thống Mỹ] gần đây của Donald Trump là một ví dụ điển hình cho thấy vòng luẩn quẩn này có thể bắt đầu xuất hiện như thế nào.

Tám năm trước – lần đầu tiên ông Trump đắc cử – các đại biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh về Khí hậu của Liên Hợp Quốc COP22 đã hoang mang và thực sự cảm thấy sốc ở Marrakech, Morocco. Trump đã khởi xướng tiến trình rời khỏi Hiệp định Khí hậu Paris, và chính quyền của ông này làm suy yếu các biện pháp bảo vệ môi trường. Ở thời điểm Trump làm hỏng nền ngoại giao khí hậu [lần đầu tiên này], sẽ là quá đáng khi lập luận rằng bản thân biến đổi khí hậu đã đóng một vai trò trong chiến thắng [chính trị] của ông ta.

Nhưng lần này thì khác. Trong khi tất cả các động lực tiềm tàng dẫn đến chiến thắng trong cuộc bầu cử vào năm 2016 của Trump đều lại được thể hiện trong lần này – bao gồm bất bình đẳng, thông tin sai lệch, nạn phân biệt chủng tộc, … – thì chúng lại đi kèm với một yếu tố khác: lạm phát kinh tế.

Trong những năm trước cuộc bầu cử [lần này], Hoa Kỳ đã trải qua mức lạm phát cao nhất trong hơn bốn thập kỷ. Mặc dù tỷ lệ lạm phát cuối cùng đã giảm, nhiều người Mỹ không thể thích nghi với giá cả đắt đỏ. Trump đã đưa lạm phát trở thành trọng tâm chính trong chiến dịch của mình và rõ ràng là nó đã đóng một vai trò trong chiến thắng chính trị của ông. Điều mà ông này đã không đề cập đến, chính là biến đổi khí hậu ngày càng trở thành một yếu tố gây ra lạm phát.

Lạm phát do biến đổi khí hậu thường là tin xấu đối với những tổng thống Mỹ đương nhiệm. Nguồn ảnh: dlbillings_photography / shutterstock

Điều này hiển nhiên nhất trong trường hợp lương thực thực phẩm. Năm 2022, hạn hán đã tấn công vành đai canh tác lúa ở California, làm giảm một nửa lượng lúa có thể trồng được, trong khi hạn hán năm 2023 ở vùng Trung Tây đã ảnh hưởng đến sản lượng đậu nành. Những tác động tương tự đã xảy ra trên toàn cầu, từ Argentina - nơi mất một nửa vụ mùa đậu nành do hạn hán - đến Châu Âu, nơi vụ thu hoạch dầu ô liu kém đã khiến giá cả tăng vọt.

Nhìn chung, ước tính chỉ riêng điều kiện thời tiết khắc nghiệt trong năm 2022 đã làm tăng gần 1% tỷ lệ lạm phát lương thực ở Châu Âu, trong khi có tới một phần ba tình trạng lạm phát lương thực gần đây ở Anh là do tác động của khí hậu. Ngược lại, giá cả lương thực cao hơn góp phần trực tiếp vào tỷ lệ lạm phát chính thống. Sự gắn kết toàn cầu của các hệ thống lương thực đưa đến việc không có quốc gia nào hoàn toàn được bảo vệ khỏi những tác động này.

Trong khi đó, biến đổi khí hậu có thể thúc đẩy lạm phát theo những cách khác, chẳng hạn như thời tiết nóng hơn làm giảm năng suất lao động, và nạn hạn hán rút cạn khô dòng sông và hệ thống thủy lợi, ảnh hưởng đến vận tải đường thủy và làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện tại, mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu, lạm phát kinh tế và mâu thuẫn địa chính trị chỉ đang dừng lại ở “mức chỉ báo yếu” về cách mà hậu quả của biến đổi khí hậu có thể làm giảm khả năng chung của loài người chúng ta trong việc giải quyết các nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng này. Chúng tôi gọi đây là “rủi ro trật bánh” (derailment risk), là nguy cơ mà cuối cùng, cả thế giới không thể bám sát con đường phải nhanh chóng loại bỏ nhiên liệu hóa thạch và tránh được những hậu quả tồi tệ nhất về mặt khí hậu.

Việc không bảo vệ được các cộng đồng dễ bị tổn thương và không nhận ra sự bất công trong hoàn cảnh của người dân của các quốc gia nghèo hoặc thuộc tầng lớp thấp kém trong một quốc gia phát triển, có thể đẩy nhóm này vào vòng tay của các đảng phái chính trị theo chủ nghĩa dân túy, và đây là lực lượng chính trị thường tìm cách ngăn chặn hành động vì khí hậu. Lại thêm một nguy cơ trật bánh nữa xuất hiện.

Ngoài ra, còn có những ví dụ khác về điều này. Giới chuyên gia kinh tế đã xác định được một "vòng lặp mang nợ vì khí hậu" (climate-debt doom loop), trong đó tác động của thảm họa khí hậu ngày càng trở nên tồi tệ hơn sẽ chuyển hướng các nguồn lực của xã hội loài người khỏi quá trình phi cacbon hóa và thích ứng với bản thân cuộc khủng hoảng. Các quốc gia dễ bị tổn thương do khí hậu thay đổi thường trải qua điều này từ hai góc độ.

Rủi ro khí hậu xảy ra ngày càng nhiều sẽ làm tăng chi phí trả nợ vốn đã cao rồi, trong khi các cú sốc khí hậu đòi hỏi phải có phản ứng khẩn cấp để khắc phục, mà quá trình phục hồi lại tiếp tục làm cạn kiệt nguồn tài nguyên khan hiếm. Vì vậy, các quốc gia này sẽ càng bị mắc kẹt trong vòng xoáy ứng phó với thảm họa khí hậu mới xảy ra với cái giá phải trả là sự chuẩn bị tốt hơn cho thảm họa tiếp theo.

Nhiều quốc đảo bị bão tàn phá đang phải gánh chịu những khoản vay nợ để phục hồi mà họ không thể trả nổi. Nguồn ảnh: Multiverse / Shutterstock

Khi tình trạng ấm lên toàn cầu tiếp tục diễn ra - và mục tiêu giữ mức tăng nhiệt toàn cầu ở +1,5°C ngày càng xa vời - với tác động của biến đổi khí hậu sẽ ngày càng gia tăng, thì thế giới sẽ trở nên kém ổn định hơn, và nguy cơ trật bánh toàn bộ đoàn tàu sẽ leo thang.

Thế giới không đột nhiên kết thúc ở mức tăng nhiệt trên 1,5°C, nhưng sẽ trở nên nguy hiểm và đầy rủi ro hơn. Hậu quả từ trận lũ lụt tàn khốc ở Valencia (Tây Ban Nha), nơi đám đông dân chúng đòi giới lãnh đạo từ chức, là ví dụ mới nhất cho thấy việc các chính trị gia phớt lờ mức độ nghiêm trọng của rủi ro khí hậu leo thang đang tự chuốc lấy rủi ro cho bản thân và sự nghiệp của họ. Chỉ cần một tai ương đổ xuống đầu dân chúng, gây tai họa trên diện rộng, thì tự nhiên xã hội sẽ xảy ra biến loạn và sụp đổ.

Những phân tích ở trên đã được chứng minh trong thực tế, bằng thảm họa cháy rừng khủng khiếp trong lịch sử miền Nam bang California (Hoa Kỳ) trong các ngày đầu của tháng 1/2025. Chúng ta chứng kiến sự đổ lỗi cho nhiều phía, ví dụ như:

- Do ngân sách, cơ sở vật chất phòng bị chống cháy rừng, và lực lượng cứu hỏa ở thành phố Los Angeles đã bị cắt mất,

- Do những kẻ đốt lửa, những người vô gia cư (homeless) nhóm lửa nơi hoang dã để sưởi ấm,

- Do tập đoàn Resnik thu tóm 150 tỷ gallon nước hàng năm (tức là 60 - 75% tổng lượng nước ở California) để phục vụ cho chuỗi sản xuất và dịch vụ thương mại của họ,

- Do sự làm ăn tắc trách của công ty điện lực SoCal Edison đã không kiểm tra các đường cáp truyền tải điện và chúng đã chập lửa làm bùng lên đám cháy Eaton Fire,

- Do Thống đốc bang California đã không kêu gọi hoặc huy động lực lượng vệ binh của bang và của quốc gia kịp thời vào cuộc để dập tắt đám cháy, cũng như hỗ trợ sơ tán người dân,

- Do lực lượng cứu hỏa của bang California và của thành phố Los Angeles chỉ toàn là những kẻ bất tài, yếm thế, đồng tính…,

Rất rất nhiều các lý do được đưa ra trong “hệ sinh thái chính trị - xã hội - kinh tế” của con người để giải thích nguyên nhân tại sao lại cháy. Tuy nhiên, họ đều phớt lờ những thứ quan trọng nhất, bao gồm:

- Nạn hạn hán kéo dài, với lần mưa cuối cùng ở miền Nam California đã cách thời điểm bùng cháy tới 8 tháng. Cả Tp. San Diego và trung tâm thành phố Los Angeles (miền Nam bang California) chỉ nhận được một lượng mưa 0,16 inch (4mm) kể từ ngày 1/7/2024 cho đến thời điểm xảy ra các đám cháy. Đây là lượng mưa thấp nhất trong 175 năm dữ liệu ghi nhận của San Diego, và ngang bằng với lượng mưa thấp nhất trong 148 năm dữ liệu ghi nhận của Los Angeles. Dự báo cho thấy sẽ không có mưa trong tương lai gần, dù hiện nơi này lại đang ở trong đỉnh điểm của mùa mưa (tức là không mưa cho dù ở giữa mùa mưa).

- Do vòng dao động của xoáy Bắc Cực đẩy một đợt sóng lạnh cực điểm xuống phía Nam lục địa Bắc Mỹ (mà thật ra là đến từ cơ chế vòng lặp sụp đổ của băng quyển ở vùng cực vì biến đổi khí hậu), các đợt gió Santa Ana rất mạnh (từ 90 - 160 km/giờ) đã thổi qua vùng này và ngăn không cho bất cứ chiếc máy bay chữa cháy nào của lực lượng cứu hỏa có thể cất cánh trong vòng 27 giờ từ lúc đám cháy Palisades Fire và Eaton Fire bắt đầu bùng nổ.

- Sức nóng của lửa lan ra trong đám cháy đã khiến nhôm xe hơi phải chảy tan ra như nước, chứng minh mức nhiệt kinh khủng hơn 700 độ C do gió và môi trường khô hạn dễ bắt cháy góp phần tạo ra.

- Nhà khoa học NASA Peter Kalmus, người từng bị lực lượng cảnh sát của bang California bắt giữ vì tuần hành chống tập đoàn ngân hàng Citi Group tài trợ cho ngành khai thác dầu khí, đã cảnh báo nguy cơ cháy lớn tại vùng này và ông cùng gia đình đã quyết định rời khỏi Los Angeles cách đây 2 năm vì sợ thảm họa có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

- Các hãng bảo hiểm nhà cửa đã rút lui và không gia hạn hợp đồng với mặt bằng giá như cũ với khu vực này từ cách đó ít nhất 6 tháng. Rõ ràng ngành bảo hiểm đã nhận ra điều đó từ lâu (nghề của họ là chuyên nghiên cứu và phân tích về rủi ro mà - không có ai giỏi hơn họ về điều đó đâu, vì nếu tính trật thì họ sẽ lãnh hậu quả tài chính rất lớn) và từ chối cung ứng dịch vụ bảo hiểm cho người dân trong vùng.

- Những cắt giảm về ngân sách dành cho lực lượng chữa cháy ở California đều đến từ tình hình chung về khủng hoảng kinh tế, lạm phát vật giá, đời sống khó khăn sau những năm đại dịch COVID, nước Mỹ phải cung ứng tài chính và vũ khí để duy trì cuộc chiến tranh ủy nhiệm ở Ukraine (Đông Âu), các cơn siêu bão và lũ lụt lịch sử tại bờ Đông Nam quốc gia này, tình trạng vô gia cư và nhập cư tràn làn từ những đợt người di cư ở phía Nam (khu vực Trung Mỹ, Châu Mỹ Latin) do khủng hoảng kinh tế - chính trị và môi trường…

Tất cả như những vòng lặp thảm họa, cái này đưa đến cái kia, gây sức ép tổng thể, cùng ập đến vào một lúc, đột ngột đưa cường độ thảm họa lên mức cao nhất, khiến xã hội rối loạn, nguồn lực cạn kiệt, và ngay cả những người giàu có nhất cũng không thể trở tay. Giờ đây, ước tính thiệt hại và tổn thất kinh tế trong các vụ cháy rừng ở Los Angeles trong tháng 1/2025 đã tăng lên 250-275 tỷ đô la. Mức thiệt hại này dự kiến ​​sẽ vượt qua tổn thất do cơn bão Katrina năm 2005 gây ra, ngay cả sau khi điều chỉnh theo tỷ giá lạm phát. Đây được xem là thảm họa thiên nhiên tốn kém nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Các bạn nên ghi nhớ rằng, đây chỉ là khởi đầu của những thảm họa lịch sử trong tương lai gần, khi mà sẽ ngày càng xuất hiện nhiều tai họa khác (mà người ta cứ nghĩ là do yếu tố con người - chính trị đảng phái gây ra) có mức thiệt hại cao hơn nữa. Và những gì đã xảy ra hôm nay ở Hoa Kỳ - một cường quốc kinh tế với tiềm lực công nghệ vượt bậc, đánh dấu cột mốc trong lịch sử biến đổi khí hậu và tình trạng “bình thường mới”, bắt đầu giai đoạn khủng hoảng đa chiều không chừa bất cứ ai, quốc gia hay chủng tộc và tầng lớp nào trên hành tinh này. Nước Mỹ mà còn bị như vậy, thì các bạn hãy đề phòng và chuẩn bị hết sức để đối mặt với điều phải đến.

ĐỐI MẶT VỚI THỰC TẾ: SỐNG SÓT QUA KHỦNG HOẢNG ĐA CHIỀU

Không giống như các cuộc khủng hoảng môi trường mà chúng ta thường đọc được trước đây, nhất là với suy nghĩ chúng chỉ là những mối đe dọa xa xôi và trừu tượng, cuộc khủng hoảng đa chiều thì lại đang xảy ra trong hiện tại và không thể đảo ngược. Không có cách nào để thoát khỏi những thay đổi do nó mang lại. Đối với những ai đang nuôi dạy con cái, việc chuẩn bị cho tương lai kiểu như thế có nghĩa là phải nhận ra thực tế khắc nghiệt, rằng cuộc sống của con cháu chúng ta sẽ bị tác động liên tục bởi tiến trình khủng hoảng leo thang này.

Thay vì tưởng tượng một thế giới không xảy ra những vấn đề nói trên, nhiệm vụ hiện tại của chúng ta là hãy chuẩn bị cho một cuộc sống bị chi phối bởi khủng hoảng từ mọi góc cạnh. Khi chúng ta chấp nhận điều này, có những lựa chọn mà chúng ta có thể thực hiện để thích nghi với thế giới mới đầy khắc nghiệt này, ngay cả khi đó chỉ là những giải pháp chắp vá trên một cái hố ngày càng mở rộng ra.

1. Hãy Biết Chấp nhận tình trạng Bình thường Mới: Hãy đón nhận bối cảnh đang xảy ra thay vì chống lại nó. Các đợt nắng nóng, thời tiết khắc nghiệt, và sự khan hiếm tài nguyên là những thực tế của cuộc sống. Việc cố gắng bảo vệ bản thân và gia đình hoàn toàn chỉ có thể trì hoãn yêu cầu thích nghi không thể tránh khỏi.

2. Hãy Tìm kiếm Khả năng Thích nghi Bền bỉ Khi Còn Có thể: Thay vì phụ thuộc vào chuỗi cung ứng hàng hóa mong manh, hãy hướng tới điều kiện thích nghi bền bỉ ở cấp độ địa phương khi còn có thể. Hãy ủng hộ hệ thống cung ứng lương thực thực phẩm ở tại địa phương, khám phá mạng lưới hỗ trợ từ cộng đồng và chuẩn bị cho các sự cố về nguồn cung ứng năng lượng điện và nước. Những nỗ lực này sẽ không ngăn chặn được cuộc khủng hoảng đa chiều nhưng có thể giúp chúng ta tồn tại sống sót được qua các làn sóng.

3. Hãy Định nghĩa lại Sự Ổn định cho Con Cái: Hãy dạy con cái biết về những giới hạn của thế giới mà chúng sẽ kế thừa. Những cách suy nghĩ bảo thủ trước đây hướng tới sự thịnh vượng và ổn định có thể không còn có ý nghĩa gì đối với chúng. Vì vậy hãy xây dựng tư duy thích nghi và tìm kiếm nguồn lực sáng tạo. Hãy chuẩn bị cho chúng không phải để sống trong một thế giới luôn tăng trưởng phát triển như cũ, mà là phải sống sót qua tình trạng khan hiếm nguồn hỗ trợ sự sống.

4. Hãy Sống Đơn Giản hơn: Trong một thế giới ngày càng thiếu thốn tài nguyên, việc lựa chọn sống tiết kiệm ngay từ bây giờ có thể giúp giảm bớt áp lực căng thẳng trong tương lai. Hãy giảm tiêu thụ, hạn chế phụ thuộc vào các sản phẩm dùng một lần, và học cách tái sử dụng và sửa chữa thay vì thay thế. Nếp sống giản dị có thể là một trong số ít nguồn an ủi còn lại có thể giúp bạn tìm được niềm vui và sống sót dễ dàng hơn.

5. Hãy Thực hành Thái độ Biết Chấp nhận Triệt để Sự Thay đổi Bất cứ lúc nào: Cuộc khủng hoảng đa chiều đòi hỏi chúng ta phải thay đổi kỳ vọng và lý tưởng sống. Việc chấp nhận một số phận chung có thể dẫn đến cách tiếp cận mới với cuộc đời của bạn, ưu tiên cho khả năng thích nghi bền bỉ và sự quan tâm đến những người sống xung quanh chúng ta. Đây sẽ là tất cả những gì chúng ta có thể làm được khi chứng kiến sự tan rã của hành tinh Trái Đất này.

SỐNG TRONG MỘT THẾ GIỚI KHÔNG THỂ CỨU RỖI

Những ngày mơ tưởng về một sự đảo ngược tình trạng suy tàn trên toàn cầu đã qua rồi. Khi chúng ta nhìn vào bằng chứng của cuộc khủng hoảng đa chiều — từ những trận cháy rừng tàn phá khủng khiếp trên diện rộng đến sự biến mất hàng ngày của các chủng loài, từ mực nước biển dâng cao đến những biến động xã hội — tương lai không còn bất cứ lời hứa hẹn tích cực nào cả đâu. Nó chỉ mang đến thách thức cần phải sống sót trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, chịu thiếu thốn tài nguyên và suy giảm về mặt sinh thái.

Chúng ta từng được sinh ra trong một khoảng thời gian rất khác, khi mà thiên nhiên dường như dồi dào sinh khí và tương lai từng hứa hẹn tràn đầy hy vọng. Tuy nhiên, đối với con cái chúng ta, thì trong thời gian sớm nhất, thế giới đó chỉ còn là một di tích. Chúng sẽ phải lớn lên trong một thời kỳ khủng hoảng liên tục, được định hình bởi nạn suy thoái môi trường, kinh tế khó khăn và xã hội bất ổn. Không có câu trả lời dễ dàng và không có con đường hoàn hảo nào ở phía trước cả đâu. Nếu bạn vẫn chưa nhận ra tầm mức của sự phức tạp trong chuỗi khủng hoảng đa chiều này, hãy đọc kỹ danh sách liệt kê của Ts. Eliot Jacobson về các tác động mà biến đổi khí hậu có thể gây ra cho môi trường, hành tinh và xã hội loài người sống trên đó. Đây mới chỉ là danh sách tạm thời, còn chờ bổ sung thêm.

Hiện chỉ còn nhiệm vụ đối mặt với những gì đang chờ đợi phía trước và làm tốt nhất có thể để sống trong đống đổ nát của thế giới mà chúng ta từng biết đến. Đối với những ai đang sống trong một gia đình trẻ, hành trình này đặc biệt chứa đựng một lời mời gọi thức tỉnh. Chúng ta không còn có thể bảo vệ con cái mình khỏi điều phải đến. Vai trò của chúng ta bây giờ là chuẩn bị cho chúng — và cho bản thân — để tiếp tục sống trong thế giới đã thay đổi này, chấp nhận tiến trình suy thoái vĩnh viễn, và tìm kiếm những mảnh ghép của cuộc sống và kết nối sinh tồn trong bối cảnh sụp đổ.

Cuối cùng, cuộc khủng hoảng đa chiều này không phải là một vấn đề để giải quyết, mà là một thực tế phải chịu đựng. Ai sớm nhận ra được điều đó sẽ đỡ khổ hơn, so với những người không dám và không thể chấp nhận. Điều đó khiến cho số người tồn tại được sau các đợt sóng khủng hoảng chỉ còn rất ít, nếu không muốn nói là “bản thân loài người sẽ tuyệt chủng về mặt chức năng (functional extinction)”.