MÙA LỬA

Trích từ Mục viết của Chris Hedges trên X.

Những trận cháy rừng kinh hoàng - đã từng bùng lên ở rừng lá kim phương Bắc (Boreal forest) tại Siberia, vùng Viễn Đông Nga và Canada - và giới khoa học khí hậu đã nhiều lần cảnh báo rằng chúng chắc chắn sẽ di chuyển xuống phía Nam khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên, tạo điều kiện xuất hiện những cảnh quan khô hạn và dễ bắt lửa hơn. Giờ đây, điều đó đã xảy ra. Những thất bại [trong việc ngăn không cho thảm họa cháy xảy ra] ở bang California, nơi Thành phố Los Angeles không nhận được một lượng mưa đáng kể nào trong vòng tám tháng qua, không chỉ là thất bại về khả năng chuẩn bị đối phó — với việc thị trưởng Los Angeles, bà Karen Bass, đã cắt giảm ngân sách 17 triệu USD của địa phương này dành cho sở cứu hỏa — mà còn là thất bại toàn cầu trong việc ngăn chặn khai thác nhiên liệu hóa thạch. Điều đáng ngạc nhiên duy nhất chính là chúng ta vẫn còn tỏ ra kinh ngạc [với thảm họa]. Chào mừng bạn đến với thời đại “Bùng Cháy Của Lửa - Pyrocene”, nơi các thành phố bốc cháy và nước không còn chảy ra từ vòi chữa cháy nữa.

Rừng phương Bắc Boreal là hệ thống rừng lớn nhất trên Trái Đất. Nó bao quanh Bắc Bán Cầu. Kiểu rừng này trải dài khắp Canada và Alaska. Nó xuất hiện cả ở Nga, nơi được gọi là “taiga” [theo ngôn ngữ địa phương]. Rừng phương Bắc mở rộng đến bán đảo Scandinavia, xuất hiện lại ở Iceland và Newfoundland, rồi tiếp tục di chuyển về phía Tây qua Canada, hoàn thành vòng tròn lớn. Rừng Boreal chứa đựng nhiều nguồn nước ngọt hơn bất kỳ quần thể sinh vật nào khác, ngay cả bao gồm Rừng mưa Amazon. Đây là lá phổi của Trái Đất, có khả năng lưu trữ 208 tỷ tấn carbon, tương đương với 11% tổng lượng carbon toàn cầu. Tuy nhiên, những cánh rừng đã bị suy thoái dần, chịu sự tấn công bởi nạn phá rừng và ngành khai thác cát dầu ở Alberta (Canada) — nơi sản xuất 58% lượng dầu mỏ của Canada và là nguồn dầu nhập khẩu lớn nhất của Hoa Kỳ — cũng như tình trạng hạn hán nhân tạo và nhiệt độ khí quyển tăng do khí thải carbon.

Gần hai triệu mẫu Anh rừng phương Bắc đã bị phá hủy bởi các ngành công nghiệp khai thác và các tập đoàn gỗ. Họ đã cạo sạch lớp đất mặt và để lại những vùng đất hoang bị nhiễm độc. Việc sản xuất và tiêu thụ một thùng dầu thô từ nguồn cát dầu đã thải ra từ 17 đến 21% lượng carbon dioxide nhiều hơn so với sản xuất và tiêu thụ một thùng dầu tiêu chuẩn [từ khai thác mỏ bình thường]. Dầu được vận chuyển hàng ngàn dặm đến các nhà máy lọc dầu xa xôi, như ở Houston (bang Texas), thông qua các đường ống dẫn và bằng xe tải hoặc đường sắt.

Chiến dịch khai thác và hủy diệt trên quy mô lớn này, có lẽ là dự án lớn nhất trên thế giới [do con người thực hiện], đã đẩy nhanh mức phát thải carbon, mà nếu không kiểm soát được điều đó, thì sẽ khiến hành tinh này không còn có thể ở được đối với con người và hầu hết các chủng loài khác. Có một mối liên hệ trực tiếp giữa nạn phá hủy rừng phương Bắc boreal và các vụ cháy rừng dữ dội đang bùng lên ở bang California.

Trong hơn một thập kỷ qua, hệ thống rừng boreal đã chứng kiến một số vụ cháy tồi tệ nhất trên hành tinh, bao gồm đám cháy rừng Wood Buffalo xảy ra vào năm 2016 (còn gọi là Fort McMurray), thiêu rụi gần 1,5 triệu mẫu Anh (hơn 6.000 km vuông) đất rừng và không thể bị dập tắt hoàn toàn trong suốt 15 tháng ròng. Theo nhà báo John Vaillant, đám cháy khổng lồ này đã chạm mức nhiệt độ khoảng 950 độ F (510 độ C) — còn nóng hơn cả sao Kim — và phá hủy hàng ngàn ngôi nhà, buộc 88.000 người phải sơ tán. Ngọn lửa xé toạc Fort McMurray (một khu định cư ở tỉnh Alberta, Canada) với cường độ và tốc độ khủng khiếp đến mức cư dân chỉ vừa kịp thoát thân bằng xe hơi của họ trong khi các tòa nhà và ngôi nhà bị bốc hơi ngay lập tức. Ngọn lửa bùng lên độ cao 300 feet (91,4 mét). Những quả cầu lửa cuộn lên trong cột khói cao thêm 1.000 feet (304 mét) nữa. Đây là dấu hiệu báo trước về một tình trạng "bình thường mới."

Hơn 100 nhà khoa học khí hậu đã kêu gọi ngừng khai thác dầu từ nguồn cát dầu (tar sands). Cựu chuyên gia khoa học của NASA - Tiến sĩ James Hansen - đã cảnh báo hơn một thập kỷ trước rằng nếu dầu từ nguồn cát dầu được khai thác triệt để, đó sẽ là “điểm kết thúc” cho cả hành tinh. Ông cũng đã kêu gọi đưa các giám đốc điều hành của những công ty nhiên liệu hóa thạch ra xét xử vì “tội ác nghiêm trọng chống lại nhân loại và thiên nhiên.”

Thật khó để hình dung được quy mô của sự tàn phá trừ khi bạn đến thăm nơi này, như tôi đã thực hiện vào năm 2019, tại khu vực khai thác cát dầu ở tỉnh Alberta (Canada). Tôi đã dành thời gian ở với 500 cư dân của vùng Beaver Lake, thuộc khu bảo tồn Cree, mà hầu hết đều sống trong cảnh nghèo đói và ở trong những ngôi nhà lắp ghép nhỏ hình hộp. Họ là nạn nhân của nạn bóc lột thuộc địa phiên bản mới nhất, chỉ biết tập trung vào việc khai thác dầu đang làm ô nhiễm nguồn nước, đất và không khí xung quanh họ.

Vùng Beaver Lake, như tôi đã viết vào thời điểm đó, bị bao quanh bởi hơn 35.000 giếng khai thác dầu và khí tự nhiên, cùng với hàng ngàn dặm đường ống, đường giao thông tiếp cận và đường kẻ địa chấn. Khu vực này cũng bao gồm bãi thử nghiệm vũ khí Cold Lake của không quân, nơi người ta chiếm đoạt vùng lãnh thổ truyền thống rộng lớn của thổ dân bản địa chỉ để thử nghiệm vũ khí. Các nhà máy chế biến khổng lồ, cùng với các cỗ máy khai thác khổng lồ, bao gồm những tay xúc gầu dài hơn nửa dặm (hơn 800 mét) và máy xúc dây cáp cao bằng vài tầng nhà, đã tàn phá hàng trăm ngàn mẫu đất.

Tôi đã mô tả như thế này:

“Những trung tâm chết chóc đen tối này không ngừng phun ra các làn khói lưu huỳnh, bắn các tia lửa rực cháy lên bầu trời mù mịt. Không khí mang vị kim loại. Bên ngoài các trung tâm xử lý, những hồ chứa chất thải độc khổng lồ, chứa đầy hàng tỷ gallon nước và hóa chất do quá trình khai thác dầu thải ra, bao gồm thủy ngân và các kim loại nặng khác, hỗn hợp hydrocarbon gây ung thư, asen và strychnine (một loại chất kiềm kết tinh có độc tính cao). Bùn thải từ các hồ chứa này đang dần ngấm vào lòng sông Athabasca, là nhánh sông đổ vào Mackenzie, hệ thống sông lớn nhất ở Canada.”

Cuối cùng, không có gì ở thứ cảnh quan tàn héo như bề mặt mặt trăng này có thể hỗ trợ sự sống. Tôi đã có những dòng ghi nhận như sau:

“Các loài chim di cư đáp xuống bề mặt các hồ chứa chất thải đã chết với số lượng lớn. Rất nhiều con chim đã bị chết, đến mức chính phủ Canada đã ra lệnh cho nhóm công ty khai thác ở đây phải sử dụng súng tạo tiếng ồn ở một số địa điểm để xua đuổi đàn chim. Xung quanh những hồ địa ngục này, luôn có tiếng nổ boom-boom-boom từ các thiết bị tạo tiếng động đó.”

Nguồn nước ở phần lớn khu vực phía Bắc của tỉnh Alberta không còn an toàn để con người sử dụng. Nước uống phải được vận chuyển đến khu bảo tồn Beaver Lake. Bệnh ung thư và các bệnh về hô hấp bùng lên tràn lan.

Trích dẫn tham khảo:

Phóng viên John Vaillant, tác giả của cuốn “Fire Weather: On the Front Lines of a Burning World” (Mùa Lửa: Trên Tuyến đầu của một Thế giới Đang Bốc Cháy) miêu tả cảnh quan của khu vực khai thác cát dầu như sau:

"...hàng dặm nối tiếp hàng dặm đất đen bị tàn phá lỗ chỗ những hố sâu lớn như sân vận động và những vùng nước chết, bị đổi màu, được canh giữ bởi những hình nộm mặc áo mưa cũ kỹ và giám sát bởi các ống khói cháy sáng cùng các nhà máy lọc dầu bốc hơi ngùn ngụt, tất cả được đan lại trong hệ thống mê cung đường đất và ống dẫn, với những cỗ máy lớn bằng tòa nhà thường xuyên đi qua lại, dù có kích cỡ khổng lồ nhưng vẫn bị lu mờ bởi cả một vùng đất hoang mà chúng đang tạo ra. Chỉ riêng các hồ chứa chất thải đã bao phủ hơn một trăm dặm vuông (258 km vuông) và chứa hơn một phần tư nghìn tỷ gallon nước ô nhiễm và chất thải từ quy trình nâng cấp quặng dầu bitum. Không có nơi nào để chứa đống bùn độc này ngoại trừ việc phải thấm vào lòng đất, bốc hơi vào không khí, hoặc nếu một trong những con đập đất khổng lồ bị vỡ, thì chúng sẽ tràn vào con sông Athabasca. Trong nhiều thập kỷ, tỷ lệ bị ung thư đã tăng cao bất thường tại cộng đồng sống nơi hạ nguồn của con sông này.”

Những cơn bão lửa ngoài tầm kiểm soát và lốc xoáy tàn lửa, được ghi nhận lại, chính là những gì chúng ta đang chứng kiến ở bang California, một tiểu bang thường chỉ trải qua mùa cháy rừng vào tháng Sáu, Bảy và Tám hàng năm. Các khu dân cư bị thiêu rụi “đến tận móng nằm bên dưới những đám mây vũ tích do nhiệt (pyrocumulus) khổng lồ chỉ thường xuất hiện trên các ngọn núi lửa phun trào” và các đám cháy tạo ra “cấp gió mạnh tương đương bão tố và sấm sét làm bùng cháy thêm các đám lửa cách đó hàng dặm.”

Những đám cháy giống như lốc xoáy này tương tự như các vụ ném bom lửa ở Hamburg hoặc Dresden trong Thế chiến Thứ hai hơn là các vụ cháy rừng cũ trước đây. Chúng gần như không thể kiểm soát được.

Bạn có thể đọc lại cuộc phỏng vấn mà tôi đã thực hiện với phóng viên Vaillant dưới đây:

“Lửa như muốn leo cao hơn,” Vaillant nói với tôi. “[C]húng ta đều biết hơi nóng từ nhiệt luôn bốc lên cao. Chúng bốc lên đỉnh các ngọn cây và hút gió từ bên dưới vì luôn cần được bơm thêm nguồn oxy. Vì vậy, chúng ta nên luôn phải hiểu về lửa như một thực thể biết thở. Nó hút oxy từ khắp nơi xung quanh và bốc lên trong cấu trúc của các tán cây, tạo ra một hiệu ứng như ống khói hút cao. Nơi mà ngọn lửa có vẻ như là ‘hạnh phúc’ nhất, mạnh mẽ, có sức thu hút và năng động nhất chính là trên những ngọn cây, và rồi nó kéo gió từ bên dưới. Khi nhiệt độ tăng, khi toàn bộ cái cây bị bốc cháy, bạn sẽ chứng kiến hiện tượng nhiệt và gió tăng lên theo, và điều đó tự nhiên trở thành một cơ chế duy trì ngọn lửa. Nếu có một điều kiện đủ nóng, đủ khô, [và] đủ gió lớn, thì ngọn lửa sẽ bắt đầu nhảy từ tán cây này sang tán cây khác.”

Nhiệt độ cao giải phóng hơi nước và các hợp chất hydrocarbon từ nhiên liệu xung quanh, và đó là lý do tại sao chúng ta thấy “những quả cầu lửa nổ tung và những đợt bùng phát ngọn lửa lớn từ các đám cháy rừng phương Bắc boreal vì đó là hỗn hợp hơi nước siêu nóng bốc lên và sau đó bùng cháy. Hãy tưởng tượng một can xăng rỗng – ngay cả khi không còn nhiều nhiên liệu ở trong đó, vẫn sẽ nổ tung một cách ngoạn mục [trong một điều kiện như thế]. Đó chính là cách mà ngọn lửa đang bị kích hoạt trong [đám cháy] rừng, giải phóng tất cả các hydrocarbon vào đám mây khí này rồi bốc cháy. Đó là lúc bạn chứng kiến, đặc biệt là nơi các đám cháy rừng boreal, trong trạng thái cháy hết công suất. Giai đoạn này được xếp vào Rank 6 (Loại 6) của thảm họa cháy. Nó có thể so sánh với một cơn bão nhiệt đới cấp 5 [Category 5 trên thang đo Saffir-Simpson].”

Khi các ngôi nhà và công trình xây dựng trở nên rất nóng, thì giống như cây cối, chúng cũng giải phóng hydrocarbon. Phóng viên Vaillant gọi các tòa nhà hiện đại là “thiết bị gây cháy.” Chúng chứa đầy hóa chất phụ phẩm của nhiên liệu hóa thạch, và thường được bọc bằng các sản phẩm đến từ dầu mỏ như vách nhựa vinyl và mái ngói nhựa đường. Khi lửa đẩy nhiệt độ lên trên 1.400 độ F (760 độ C), vách nhựa vinyl, mái ngói nhựa đường, keo và lớp phủ trong ván ép sẽ bốc hơi ngay lập .

“Trong thực tế, một ngôi nhà hiện đại dễ bén lửa hơn so với một ngôi nhà bằng gỗ hoặc một ngôi nhà được xây dựng vào thế kỷ 19 được làm chủ yếu từ gỗ, với nội thất chủ yếu là đồ đạc nhồi bông hoặc nhồi lông ngựa, những thứ mà giờ đây chúng ta coi là đồ cổ,” Vaillant nói. “Ngôi nhà hiện đại thực sự giống như một bình xăng khổng lồ, và thường thì chúng ta không hiểu đến điều đó khi [nhiệt độ ngoài trời] chỉ mới 75 độ F (23,8 độ C). Nhưng khi nhiệt độ môi trường xung quanh tăng lên tới 300 độ F (148,9 độ C) do bức xạ nhiệt từ một đám cháy, hoặc 1.000 độ F (537,7 độ C) do nhiệt bức xạ từ một đám cháy rừng boreal, nó sẽ biến thành một thứ hoàn toàn khác.”

Vaillant tiếp tục mô tả: “Tất cả chúng ta hiện nay đều lớn lên trong kỷ nguyên dầu mỏ. Điều đó là bình thường với chúng ta, giống như việc người ta cảm thấy bình thường khi có thể hút thuốc trên máy bay và trong phòng chờ khám bệnh vào thập kỷ 1950. Chúng ta đã hoàn toàn quen với chuyện này, đến mức nó trở nên vô hình với chúng ta. Nhưng nếu bạn thật sự dừng lại và nghĩ về cách mà dầu mỏ được tinh chế và bản chất thật sự của nó, thì nhiên liệu hóa thạch thực sự độc hại ở mọi giai đoạn trong vòng đời của nó. Từ lúc chúng được rút khỏi lòng đất qua quá trình tinh chế vô cùng ô nhiễm, đưa vào xe hơi và bị đốt cháy…Dầu mỏ sẽ giết bạn ở mọi hình thức, dù là ở dạng chất lỏng, dù là do sự cố tràn dầu độc hại, dù là ở dạng khí đốt hay phát thải [carbon]. Thật kỳ lạ khi nghĩ rằng chúng ta đã bao bọc xung quanh mình [với các phụ phẩm của dầu mỏ] và cố thuyết phục bản thân rằng loại hợp chất cực kỳ độc hại này lại là đồng minh, và là thứ có thể hỗ trợ cho lối sống tuyệt vời của chúng ta, mà giờ đây đang bị tổn hại rõ ràng bởi chính nguồn năng lượng này.”

Chúng ta đã khai thác nguồn năng lượng được cô đặc của 300 triệu năm [lịch sử địa chất] và đốt cháy nó. Chúng ta nghiện nhiên liệu hóa thạch. Nhưng đó là một thỏa thuận tự sát. Chúng ta phớt lờ các hiện tượng thời tiết kỳ lạ [đang xảy ra] và sự tan rã của cả hành tinh này, thu mình vào những ảo giác số hóa, giả vờ rằng điều không thể tránh khỏi này vẫn có thể giải quyết được. Sự mâu thuẫn nhận thức lớn lao này, được nuôi dưỡng bởi văn hóa đại chúng, khiến chúng ta trở thành quần thể lớn nhất biết tự lừa dối bản thân trong lịch sử. Cái giá của sự tự lừa dối này sẽ là chết hàng loạt. Sự tàn phá ở California là điềm báo của ngày tận thế.