SỐ PHẬN CỦA CÁC QUỐC GIA NGHÈO TRONG CUỘC KHỦNG HOẢNG ĐỘT BIẾN KHÍ HẬU

Trong tháng 11/2024, Philippines đã hứng chịu liên tiếp bốn cơn bão lớn (có cường độ gió ≥118 km/g) chỉ trong vòng 10 ngày.

• Ngày 7/11: 🌀Marce (tên quốc tế là 🌀Yinxing), đổ bộ vào Santa Ana, tỉnh Cagayan (cường độ gió: 175 km/g).

• Ngày 11/11: 🌀Nika (tên quốc tế là 🌀Toraji), đổ bộ vào Dilasag, Aurora (cường độ gió: 130 km/g).

• Ngày 14/11: 🌀Ofel (tên quốc tế là 🌀Usagi), đổ bộ vào Baggao, tỉnh Cagayan (cường độ gió: 185 km/g).

• Ngày 16/11: 🌀Pepito (tên quốc tế là 🌀Manyi), đổ bộ vào Panganiban, đảo Catanduanes (cường độ gió:195 km/g).

Kỷ lục này đã vượt qua kỷ lục trước đó vào tháng 11/1968 khi có 3 cơn bão nhiệt đới 🌀Reming (🌀Mamie), 🌀Seniang (🌀Nina) và 🌀Toyang (🌀Ora) băng qua đảo quốc này.

Nếu chúng ta sử dụng phân loại xoáy thuận nhiệt đới đã được sửa đổi của Cơ quan Dự báo Khí tượng Philippines (DOST-PAGASA), thì đây là lần thứ ba trong lịch sử mà hai cơn siêu bão liên tiếp (có cường độ gió trên 185 km/g) đổ bộ vào Philippines trong tháng 11 (sau năm 1968 và 2006) - kể từ khi các sự kiện thời tiết cực đoan bắt đầu được ghi nhận từ năm 1960.

Cần bao nhiêu cơn bão lớn liên tiếp và dồn dập tấn công trong một thời gian ngắn nữa để con người nhận ra cuộc khủng hoảng lớn đang gần kề? Cần bao nhiêu thảm họa nữa để dân chúng các quốc gia ngưng ham mê làm giàu, tăng trưởng kinh tế, mua sắm shopping, tiêu thụ xả thải? Chừng nào đa số nhóm dân đen mới hiểu rằng, những thứ hàng hóa xa xỉ và tiện lợi được giới elites tư bản cung phụng hàng ngày (như nước ngọt, nước khoáng đóng chai, smartphone, mỹ phẩm, thời trang, xe hơi, công nghệ, chương trình ca nhạc, bom tấn điện ảnh...), để dụ dỗ họ lao vào làm việc cật lực, ủng hộ nền tài chính tiền tệ cho vay nợ và tín dụng, đua theo các cuộc áp phe kinh doanh đầu tư chụp giật, để có tiền tiêu xài, kích thích nền kinh tế…

…sẽ chẳng thấm vào đâu so với một chuyến đi du lịch hạng sang, một chuyến bay tư nhân xuyên lục địa, một bữa tiệc hoành tráng, nếp sống xa hoa... của giới tỷ phú nhà giàu. Những gì họ đang được hưởng cũng sẽ rất THUA THIỆT so với CÁI SẼ MẤT một khi thảm họa khí hậu ập xuống trên đầu người nghèo và giai cấp trung lưu trước tiên. Môi trường sống trong lành và bình an ngày trước cho đa số người dân cũng hoàn toàn biến mất và không còn có thể tìm lại được nữa. Lúc mọi người nhận ra, thì cũng đã quá trễ rồi.

Ai sẽ thanh toán những phí tổn và thiệt hại do thiên tai đột biến khí hậu xảy ra trong giai đoạn cuối cùng này của nền văn minh? Tất cả còn đang so đo tính toán thiệt hơn. Chẳng ai chịu nhường nhịn và chia sẻ thật lòng đâu, nhất là giới nhà giàu. Họ đã vơ vét đủ, đang chuẩn bị kỹ lưỡng cho điều phải đến, trong khi đám dân đen ngây thơ ngơ ngác vẫn còn bận rộn nhảy múa tung hô và hy vọng vào các nhịp điệu giả dối của hệ thống kinh tế đầy vẻ bề ngoài và phù du này. Con người vẫn còn xem trọng Bitcoin, Vàng, Đô-la… hơn mọi thứ, vì họ nghĩ rằng mình còn có thể lướt sóng kiếm chác đôi chút từ mẩu thức ăn thừa rơi ra từ hàm các con cá mập tài chính đưa đẩy theo từng nhịp sóng khủng hoảng. Khi khủng hoảng ập đến, nhà ai cũng cháy. Lúc đó, tự nhà nào lo cho thân nhà đó. Nhà nào không biết phòng xa trữ nước và phương tiện chữa cháy, thì nhà đó tiêu tùng trước. Số nhà bị cháy rụi còn tùy thuộc vào chính sách thích nghi, dự báo chiến lược và biết lo lắng cho người sống trong nhà đó. Ngoài ra, điều đó còn tùy thuộc vào dự trữ sinh quyển tự nhiên còn lại để số người sống sót có thể bấu víu vào đó mà tồn tại. Nếu đã đào bới hết và đốt phá hết rồi, thì còn cái gì nữa đâu để dự dẫm?

Đó là bi kịch của một nền văn minh ngắn ngủi, ưa chuộng hình thức, tham lam vơ vét cho lợi ích riêng, và thích thỏa mãn nhu cầu cá nhân, hơn là chú ý đến các chiến lược phát triển bền vững trong dài hạn.

Lẽ ra, một đứa bé khi vừa lớn lên phải được ưu tiên giáo dục về lòng nhân ái, sự kiên nhẫn, và cách sử dụng từng món đồ một cách cẩn thận, trân trọng giá trị của mỗi đồ vật được trao vào tay của nó, biết sửa chữa chứ không vứt ngay đi để mua cái khác, biết nhận ra công sức và khối năng lượng đã được dùng để chế tạo một công cụ làm việc và tiện nghi, biết thương xót và chia sẻ các món đồ với người khác, biết thương tiếc khi một món đồ trở thành rác và gây hại cho vạn vật xung quanh. Đó là những điều tối thiểu mà con người cần phải học trước khi được cho phép tiêu dùng nhiều thứ hơn khi trưởng thành.

Nhưng không, khi một đứa trẻ chào đời, người ta đặt kỳ vọng cho linh hồn tội nghiệp ấy sẽ giành được thành công tột bậc như một doanh nhân, hoa hậu, minh tinh màn bạc, siêu mẫu, hay người thành đạt trong kinh doanh. Hiếm có bậc cha mẹ nào mong muốn con cái của mình trước tiên hãy trở thành một công dân tử tế, biết yêu thương chia sẻ với mọi người xung quanh, biết nhường nhịn và trân trọng từng món quà của thiên nhiên ban tặng cho gia đình của họ. Và rồi khi đứa bé lớn lên, người ta đẩy nó vào một hệ thống giáo dục được thiết kế để xóa bỏ mọi tính cách độc đáo của nhân cách, rồi nhào nặn đứa trẻ thành một cái máy, biết đọc, biết viết, biết nghiên cứu, biết cách tính toán các con số, biết cách lọc lừa và lợi dụng, biết cách bóc lột và cạnh tranh tốt nhất… để có thể ra đời mà cắm đầu vào trò chơi tranh giành lợi nhuận và quyền lực.

Chính chủ nghĩa tư bản và hệ thống duy vật đã mở chiếc hộp Pandora, đẩy vào tay một đứa trẻ, một người vị thành niên, một người trưởng thành, các tiện ích xa xỉ, ví dụ như chai nước suối plastic, để họ thoải mái tận hưởng và vứt đi ngay lập tức mà không đắn đo suy nghĩ, trước khi học hỏi kỹ lưỡng và biết lo sợ rằng rác thải nhựa mà họ đang vứt ra ngoài môi trường sẽ không thể tái chế mãi mãi. Một ngày nào đó, bụi mịn từ đám nhựa ấy sẽ xâm nhập vào não, tim, gan, thận, tinh hoàn… gây hại cho chính cơ thể của họ và con cháu họ. Con người điềm nhiên tha hồ xài hoang nhiên liệu hóa thạch (dầu mỏ, xăng, khí đốt, than đá...) kể từ khi khám phá ra ngọn lửa trời cho này, để thỏa mãn mọi thú vui bề ngoài và vật chất - các chuyến bay du lịch, ăn chơi, nhảy múa, hưởng thụ, áp phe đào bới và làm giàu... - mà không biết rằng thiên nhiên đã cần phải mất hàng trăm triệu năm đến hàng tỷ năm để kết tinh và tạo ra dòng máu đen dưới lòng đất như thế. Thứ được tạo ra từ hàng trăm triệu năm, lại có thể bị đốt gần hết trong chỉ 200 năm bởi một loài động vật tự cho mình là thông minh. Đó có phải là một hành động hợp lý và đúng đắn?

Hơn nữa, việc sử dụng gần hết số nhiên liệu có hàm lượng tích tụ năng lượng rất cao này chủ yếu để thỏa mãn cái tôi của con người và đẩy tất cả đến bờ vực sụp đổ và diệt vong, chứ không nhằm tìm ra một phương thế hay cứu cánh lâu dài để phát triển chủng loài, giúp con người sống tốt hơn, tồn tại lâu hơn trên hành tinh duy nhất có sự sống này của vũ trụ khả kiến. Liệu điều đó có ý nghĩa và là một kết thúc có hậu cho một câu chuyện về "nền văn minh"?

Giờ đây, bước tiếp theo tệ hại hơn của một loài đang tự hủy hoại chính mình là sáng chế ra (không phải sáng tạo, vì con người không hề có khả năng sáng tạo) một "loài mới" bắt chước mô phỏng "trí thông minh hủy diệt và tham vọng" của chính loài người, và gọi đó là "trí thông minh nhân tạo - AI", để trao quyền cho hệ thống này tiếp tục tiêu thụ năng lượng khủng khiếp, tập trung năng lực phục vụ cho số ít người được xem là "thông minh và biết cách điều khiển AI", tiêu diệt và làm mất đi khả năng lập luận - học hỏi - trí tuệ của các thế hệ con người trẻ, loại bỏ giới lao động cấp thấp dễ nổi loạn, và dần dần đưa loài người trở vào vòng xoáy phụ thuộc nô lệ tuyệt đối cho máy móc và ý muốn của người điều khiển máy móc.

Trong một ngày không xa, robot - người máy sẽ thay con người làm tất cả các tác vụ lao động bình thường, kể cả phục vụ tình dục, đáp ứng nhu cầu cảm xúc, và ngay cả cầm súng, sử dụng vũ khí tham gia chiến tranh. Vì con người có đặc tính “thông minh một cách thiển cận và dốt nát lâu dài”, nên những công cụ và thứ mà họ tạo ra chắc chắn cũng sẽ mang các đặc điểm giống hệt bản chất của loài này. Tiền bạc từng được loài người tạo ra, và chúng không có lỗi. Chính con người đã lợi dụng tiền bạc để bóc lột và đầu cơ, làm hư hỏng thế giới này với tham vọng ích kỷ của mình. Mọi vấn đề hiện nay đều đến từ hệ thống tiền tệ tư bản cả. Đồng tiền vô hồn mà còn gây ra sự tệ hại như thế, thì nói chi đến thứ “thông minh nhân tạo” tuyệt đỉnh kia?

Trong mỗi một cuộc khủng hoảng, loài người lại cố gắng phát minh ra một công cụ và hệ thống mới để cấu kết và bảo vệ quyền lợi của số ít đang đứng trên đỉnh quyền lực. Cái hệ thống tập quyền đó không bao giờ mất đi, chỉ tỏa ra hay co lại như con bạch tuộc, là tùy vào tình hình của môi trường sinh thái xung quanh và hoàn cảnh biến động xã hội. Với bất cứ tình huống nào, hệ thống đó đều biết cách tận dụng thế lực và đồng tiền của mình để bảo vệ các lợi ích cốt lõi.

Ví dụ như, các khủng hoảng tranh chấp xảy ra trong xã hội phong kiến phương Tây đã đưa đến cuộc cách mạng tư sản và công nghiệp hóa cuối thế kỷ 18, với các công cụ lao động mới như động cơ hơi nước, động cơ đốt trong, điện khí hóa..., nhưng trong lõi cơ cấu xã hội, giới quý tộc và nhiều dòng tộc hoàng gia cấu kết với tầng lớp thượng lưu cực giàu vẫn còn tồn tại và điều hành thế giới cho đến tận ngày hôm nay (các hoàng gia Anh, Tây Ban Nha, Hà Lan, Thụy Điển, Áo, Nhật, Thái Lab, Arab Saudi...). Đâu có ai lật đổ được họ? Giới hoàng gia đã chịu chia sẻ một phần miếng bánh đặc quyền cho giới tư bản đầu sỏ, nên mọi chuyện vẫn ổn thỏa.

Với cuộc khủng hoảng chính trị giữa hai khối tư bản và cộng sản vào giữa thế kỷ 20, mà thực ra là để giải quyết mâu thuẫn đã bị đẩy đến mức cùng cực giữa tầng lớp thống trị và bị trị, con người đã chế tạo ra vũ khí nguyên tử, năng lượng hạt nhân và một hệ thống kinh tế thị trường toàn cầu hóa để làm giảm căng thẳng, tiếp tục phân chia miếng bánh hàng hóa và cơ hội hưởng thụ đến đại trà đám đông dân chúng, khiến họ tạm quên đi sự khác biệt giữa giàu và nghèo, quý tộc và dân đen, kẻ được phục vụ và người phải phục vụ. Họ cứ nghĩ rằng mình đang có thêm quyền lợi, tự do, và cơ hội để hưởng thụ cái mà ngày trước, cha ông họ không thể chạm đến được, vì là đặc quyền của người giàu và giới vương giả. Các biên giới của hàng hóa và tiêu dùng được mở rộng, với cơ hội học hành và thăng tiến chỉ để phục vụ cho sự thịnh vượng giả tạo của một hệ thống tiếp tục được phân cấp rất rõ. Con số những người nghèo leo lên được lớp giàu có cũng gia tăng rõ rệt, nhưng chỉ một số rất ít chạm đến được đỉnh cao (như gia đình Kennedy, dòng họ Bush, dòng tộc Koch, gia đình Walton...) Con số các đất nước ngày trước từng có quá khứ ô nhục và bị khinh rẻ, giờ đây tiến vào hàng quốc gia cường quyền và phát triển cũng nhiều lên. Nhưng rồi, cái giá phải trả chính là các cựu thù quay qua hằn học và tính sổ nợ máu với nhau, như cuộc chiến thương mại và tài chính Mỹ - Trung. Bây giờ, không chỉ có Mỹ muốn tiếp tục một nền kinh tế tăng trưởng với hàng hóa thừa mứa, mà cả Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Nga… muốn ngoi lên và bắt chước y hệt mô hình cũ. Tất cả đều muốn đốt hết khối nhiên liệu hóa thạch còn lại ở trong lòng đất. Tất cả đều muốn đẩy cuộc khủng hoảng khí hậu đến tận cùng bảng số, mặc kệ ai sống chết như thế nào.

Và khi cuộc khủng hoảng toàn diện của khí hậu, hệ sinh thái, mâu thuẫn giữa các khối chính trị đa phương, an ninh lương thực và nguồn tài nguyên... nổ ra trên toàn cầu, thì nhóm elites quý tộc ở các quốc gia lại cố gắng chế tạo ra một công cụ mới cao cấp hơn, thích hợp với tình hình mới - là trí thông minh nhân tạo AI, để thứ này sẽ chỉ tuân lệnh họ và phục vụ họ mà thôi trong tương lai sụp đổ và đầy biến loạn. Thậm chí nếu cần thiết, họ có thể tự biến mình thành một phần máy móc, lai giữa người và máy, để sinh tồn và vượt qua các đợt sóng khủng hoảng. Và do đó, mức tiêu thụ và giành giật mức tiêu thụ nguồn năng lượng trong thời kỳ cuối cùng của lịch sử, để những cái máy hoạt động được, sẽ là rất gay gắt và khốc liệt.

Một con người sinh ra từ lúc thai nghén trong lòng mẹ sẽ không cần nhiều năng lượng (chủ yếu là thực phẩm hữu cơ trong tự nhiên do người mẹ ăn), nhưng một robot được chế tạo nên sẽ cần nhiều trình độ công nghệ lẫn xử lý vật chất, tiêu thụ rất nhiểu năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch. Như các vesion smartphone trong quá khứ, các thế hệ robot sẽ càng được đổi mới để ngày càng tân tiến và đáp ứng nhu cầu của chủ nhân sở hữu chúng. Thế rồi robot sẽ được ưu tiên chiếm mất phần tài nguyên và năng lượng mà lẽ ra số đông con người đáng được hưởng. Nếu người dân bình thường không cùng nhau thức tỉnh, thì tương lai dành cho họ rất tối tăm và mờ mịt.

Những số phận, như của Philippines chẳng hạn, chắc chắn sẽ bị bỏ rơi trong cuộc đua không biết thương xót này. Có người sẽ nói mặc kệ Philippines. Tự người Phi phải lo cho người Phi. Nhưng họ không hiểu rằng một khi các biên giới đột biến khí hậu được đẩy đi nhanh hơn và xa hơn do cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các cường quốc sắt máu, thì trong một ngày không xa, bão lớn cũng sẽ liên tiếp dập vào đất liền Việt Nam y hệt như thế.

Có một cách để người dân có thể cùng nhau giải quyết vấn đề với nhóm elites. Họ có thể từ chối không phục vụ làm công cho một hệ thống duy tăng trưởng kinh tế nữa. Họ có thể ngưng tiêu thụ hàng hóa xa xỉ. Họ có thể chấm dứt các chuyến du lịch và đi máy bay. Họ có thể quay về tự trồng trọt và chỉ mua sắm các nguồn thực phẩm căn bản, cũng như quần áo, công cụ lao động, phương tiện vừa đủ để phục vụ nhu cầu tối thiểu ở tầm mức địa phương. Họ có thể chọn ở nguyên một chỗ, chấp nhận sống với những gì mà thiên nhiên và con người xung quanh tại địa phương có thể hỗ trợ và cung ứng được. Họ có thể tập bỏ thời gian tự giáo dục con cái của mình, không để chúng làm mồi cho một hệ thống đào tạo ra cái máy biết kiếm tiền nữa. Họ có thể học cách sống với thiên nhiên, tôn trọng môi trường và hệ sinh thái xung quanh như một ưu tiên hàng đầu trong tiêu chuẩn đối xử và kiếm sống.

Nhưng đó chỉ là một giải pháp và giấc mơ không có thật. Một khi con người đã bị lôi cuốn bởi ma lực đồng tiền, họ sẽ không bao giờ ngừng tham lam và chấp nhận hy sinh từ bỏ tham vọng. Người này thấy người kia làm được, thì lại phân bì và sợ thiệt thòi, cho nên hầu như tất cả đều bán linh hồn cho quỷ dữ. Ít ai nhận ra con đường để cứu rỗi hành tinh này, và cả mạng sống cho họ và con cháu họ, thật ra rất đơn giản.

Ai cũng hỏi giải pháp nằm ở đâu. Ai cũng đi tìm giải pháp ở chỗ bên ngoài, dựa dẫm vào thành tựu và công nghệ, đổ lỗi tại vì cái này, tại vì cái kia. Các thuyết âm mưu cũng được tạo ra cho phù hợp với tâm trí nô lệ của các nạn nhân mà hệ thống này đang bắt phải phục vụ. Ít ai hiểu được rằng, lối đi ở ngay dưới chân của mình. Không tự rũ bỏ mọi vô minh và bước đi đến với sự thật, thì sẽ còn mãi mãi ở trong chiếc bẫy của thế tục phàm nhân. Họ sẽ có số phận như con chó sói cứ liếm mãi lưỡi cưa vì thấy máu ngon cứ tuôn ra mãi mà không biết rằng nó đang tự uống máu của chính nó, hay như con rắn tự nuốt cái đuôi của mình.