NGHIÊN CỨU CHO THẤY HẠT VI NHỰA ĐANG XÂM NHẬP VÀO MÔ NÃO: “KHÔNG CÒN NƠI NÀO LÀ KHÔNG BỊ ẢNH HƯỞNG”

Chuyển ngữ từ The Guardian

Một mảnh vi nhựa hình chữ nhật màu xanh được tìm thấy ở Tacoma, bang Washington (Mỹ), vào ngày 19 tháng 5 năm 2010. Nguồn ảnh: Ted S Warren/AP

Hai mươi bốn mẫu mô não được thu thập vào đầu năm 2024 cho thấy trung bình có chứa khoảng 0,5% hàm lượng chất nhựa dựa theo trọng lượng.

Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy hạt vi nhựa đang tích tụ trong các cơ quan quan trọng của con người, bao gồm cả não bộ, khiến giới nghiên cứu kêu gọi phải hành động cấp bách hơn để hạn chế ô nhiễm nhựa.

Giờ đây, đã có đủ các nghiên cứu phát hiện ra những mảnh vỡ và hạt vi nhựa tồn tại trong phổi, nhau thai, cơ quan sinh sản, gan, thận, khớp gối và khuỷu tay, mạch máu và tủy xương của con người.

Dựa trên những phát hiện của báo cáo khoa học này, Ts. Sedat Gündoğdu, người đang nghiên cứu về hạt vi nhựa tại Đại học Cukurova ở Thổ Nhĩ Kỳ, cho biết “việc ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu” là điều bắt buộc để giải quyết tình trạng ô nhiễm nhựa.

Con người đang bị phơi nhiễm với hạt vi nhựa - được định nghĩa là những mảnh nhựa có đường kính nhỏ hơn 5mm - và các hóa chất được sử dụng để sản xuất nhựa, đến từ tình trạng ô nhiễm nhựa lan rộng trong không khí, nước và thậm chí cả thực phẩm.

“Có nhiều nhựa hơn trong não của chúng ta so với những gì tôi từng tưởng tượng hoặc cảm thấy ổn.” - Matthew Campen, Đại học New Mexico

Các mối nguy hại về sức khỏe của hạt vi nhựa tồn tại trong cơ thể con người vẫn chưa được biết rõ. Những nghiên cứu gần đây chỉ mới bắt đầu cho thấy chúng có thể làm tăng nhiều nguy cơ khác nhau, ví dụ như stress oxy hóa (oxidative stress), mà có thể dẫn đến tổn thương tế bào và viêm nhiễm, cũng như bệnh tim mạch.

Các nghiên cứu trên động vật cũng đã chỉ ra mối liên hệ giữa hạt vi nhựa với các vấn đề về khả năng sinh sản, nhiều loại bệnh ung thư, rối loạn hệ thống nội tiết và miễn dịch, cũng như suy giảm khả năng học hỏi và trí nhớ.

Hiện tại, ngay cả chính phủ Hoa Kỳ cũng chưa có bất cứ tiêu chuẩn nào về hàm lượng của các hạt vi nhựa trong thực phẩm hoặc nước. Cơ quan Bảo vệ Môi trường của Hoa Kỳ (Environmental Protection Agency - EPA) đang xây dựng các hướng dẫn để đo lường chúng và đã trao các khoản tài trợ từ năm 2018 để phát triển những phương pháp mới nhằm phát hiện và định lượng hạt vi nhựa một cách nhanh chóng.

Xét đến những gì chúng ta biết về tác động của hạt vi nhựa đối với sức khỏe ở động vật, các nghiên cứu về tế bào người trong phòng thí nghiệm và các nghiên cứu dịch tễ học mới được công bố, Ts. Bethanie Carney Almroth, một chuyên gia về ô nhiễm độc chất sinh thái tại Đại học Gothenburg ở Thụy Điển, cho biết việc phát hiện ra hạt vi nhựa ngày càng nhiều trong cơ quan của con người “đã gây ra nhiều lo ngại”.

Bà nói: “Tôi nghĩ điều đó thật đáng sợ.”

‘Thật đáng báo động’

Trong một nghiên cứu mới nhất – một báo cáo khoa học sơ bộ vẫn đang trong quá trình bình duyệt và được Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (National Institutes of Health) đăng trên trực tuyến – các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra sự tích tụ đặc biệt đáng lo ngại của hạt vi nhựa trong các mẫu mô não.

Một cuộc kiểm tra mẫu gan, thận và não của các tử thi được khám nghiệm cho thấy tất cả đều chứa hạt vi nhựa, nhưng có đến trung bình 91 mẫu não chứa nhiều [hạt vi nhựa] hơn khoảng từ 10 đến 20 lần so với các cơ quan khác. Theo Ts. Matthew Campen - tác giả chính của nghiên cứu, một chuyên gia về độc chất học và là giáo sư ngành khoa học dược phẩm tại Đại học New Mexico, kết quả này thực sự gây sốc.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng 24 mẫu não được thu thập vào đầu năm 2024 có hàm lượng nhựa trung bình khoảng 0,5% dựa theo trọng lượng.

Ts. Campen cho biết: "Điều này đáng báo động. Có nhiều nhựa hơn trong não của chúng ta so với những gì tôi từng tưởng tượng hoặc cảm thấy ổn".

Nghiên cứu đã mô tả não bộ con người là “một trong những nơi bị ô nhiễm nhựa nhiều nhất từng được lấy mẫu”.

Các hạt vi nhựa tồn tại trong bụi khí quyển. Nguồn ảnh: Janice Brahney/Tập san Kỷ yếu Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America)

Báo cáo nghiên cứu não bộ trước khi công bố do Ts. Campen đứng đầu cũng ám chỉ đến một mối liên hệ đáng lo ngại. Trong báo cáo này, các nhà nghiên cứu đã xem xét 12 mẫu não lấy từ những người đã chết vì chứng mất trí nhớ, bao gồm cả bệnh Alzheimer. Những bộ não này chứa hàm lượng nhựa nhiều hơn gấp 10 lần so với các mẫu não của người từng khỏe mạnh.

Ts. Campen cho biết: “Tôi không biết liệu não của chúng ta có thể chứa thêm bao nhiêu nhựa nữa mà không gặp vấn đề gì”.

Báo cáo khoa học này cũng phát hiện ra rằng, hàm lượng hạt vi nhựa trong các mẫu não lấy từ năm 2024 cao hơn khoảng 50% so với tổng số các mẫu có niên đại từ năm 2016, cho thấy mật độ hạt vi nhựa được tìm thấy trong não người đang tăng với tốc độ tương tự như ở trong môi trường bên ngoài. Hầu hết các mẫu cơ quan này đều được lấy từ văn phòng của điều tra viên y tế ở Albuquerque, bang New Mexico (Hoa Kỳ), nơi chuyên xem xét các trường hợp tử vong sớm hoặc tử vong do bạo lực.

Ts. Campen cho biết:

“Bạn có thể vẽ một đường biểu đồ thẳng ro – tăng dần theo thời gian. Nó hoàn toàn tương ứng với những gì chúng ta chứng kiến đang xảy ra trong môi trường [sống].”

Ts. Almroth thuộc Đại học Gothenburg, người không tham gia vào nghiên cứu này, cho biết có nhiều báo cáo khoa học khác đã phát hiện ra hạt vi nhựa tồn tại trong não của các loài động vật, và do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi điều tương tự cũng xảy ra với con người.

Khi nói đến những loại hạt nguy hiểm này, Ts. Almroth cho biết "hàng rào máu não không có tác dụng bảo vệ như chúng ta tưởng", nghĩa là ông muốn nói đến hàng loạt lớp màng tế bào ngăn không cho nhiều hóa chất và mầm bệnh xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương.

Hàng loạt các nghiên cứu tương tự

Thêm vào mối lo ngại về sự tích tụ [độc chất nhựa] trong cơ thể con người, Tập san khoa học Vật liệu Nguy hiểm (Journal of Hazardous Materials ) đã công bố một nghiên cứu vào tháng trước, chỉ ra sự tồn tại của hạt vi nhựa trong tất cả 16 mẫu tủy xương được khám nghiệm, và đây là báo cáo khoa học đầu tiên thuộc loại này. Tất cả các mẫu đều chứa polystyrene, là chất được sử dụng để đóng gói đậu phộng và đồ điện tử, và hầu hết đều chứa polyethylene, được sử dụng trong màng bọc thực phẩm trong suốt, chai đựng chất tẩy rửa và các sản phẩm gia dụng thông thường khác.

Một báo cáo khoa học khác được công bố gần đây đã nghiên cứu 45 bệnh nhân trải qua phẫu thuật hông hoặc đầu gối tại Bắc Kinh (Trung Quốc), và phát hiện thấy hạt vi nhựa trong lớp màng lót của mọi khớp hông hoặc đầu gối được khám nghiệm.

Một nghiên cứu được công bố vào ngày 15/5/2024 trên Tập san Khoa học Ô nhiễm Độc chất Sinh thái (Toxicological Sciences) đã phát hiện ra hạt vi nhựa trong số tổng cộng 23 tinh hoàn của người và 47 tinh hoàn của chó, và các mẫu lấy từ người có nồng độ cao hơn gần gấp ba lần so với các mẫu lấy từ chó. Hàm lượng một số thành phần nhất định của hạt vi nhựa thậm chí còn cao hơn - bao gồm chất polyethylene, thành phần chính của chai uống nước bằng nhựa - so với trọng lượng tinh hoàn ở chó.

Không còn nơi nào chưa bị ô nhiễm nhựa, từ đáy biển sâu, bầu khí quyển cho đến bộ não con người.’ Nguồn ảnh: David Kelly/David Kelly/Đại học Queensland

Một báo cáo khoa học khác, được công bố vào ngày 19/6/2024 trên Tập san Nghiên cứu Quốc tế về Bệnh Bất lực (International Journal of Impotence Research), đã phát hiện ra sự tồn tại của các hạt vi nhựa ở trong dương vật của bốn trong số năm người đàn ông được cấy ghép dương vật để điều trị chứng rối loạn cương dương (erectile dysfunction).

Ranjith Ramasamy, tác giả chính của nghiên cứu này, đồng thời là chuyên viên y khoa và bác sĩ tiết niệu tại Đại học Miami (Mỹ), cho biết:

"Những tác động tiềm ẩn [của ô nhiễm nhựa] đến sức khỏe là rất đáng lo ngại, đặc biệt khi xét đến các hậu quả lâu dài tiềm ẩn của tình trạng tích tụ vi nhựa trong mô tế bào nhạy cảm như cơ quan sinh sản".

Trong khi đó, một nhóm chuyên gia Trung Quốc đã công bố một nghiên cứu vào tháng 5/2024 cho thấy có một lượng nhỏ hạt vi nhựa ở trong tinh dịch của tất cả 40 đối tượng tham gia nghiên cứu này. Một báo cáo khoa học của Italy từ vài tháng trước cũng đã công bố kết quả tương tự.

Một số ít nghiên cứu hiện nay cũng đã phát hiện ra tình trạng ô nhiễm nhựa trong nhau thai của con người. Một nghiên cứu được công bố trên Tập san Toxicological Sciences số tháng 5/2024 đã trình bày việc tìm thấy hạt vi nhựa và nano nhựa trong tất cả 62 mẫu nhau thai, mặc dù mật độ dao động rất rộng.

Tại Italy, các nhà nghiên cứu đã theo dõi 312 bệnh nhân đã thực hiện phẫu thuật loại bỏ các mảng bám mỡ hoặc mảng đông máu khỏi động mạch cảnh. Hạt vi nhựa được tìm thấy trong máu ở hầu như 6 trong số 10 người, và những người này đều gặp biến chứng tim mạch tệ hơn những người không có: Trong 34 tháng tiếp theo, họ có khả năng bị đau tim hoặc đột quỵ, tử vong cao gấp 2,1 lần.

‘Không nơi nào chưa bị ô nhiễm cả’

Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (Food and Drug Administration - FDA) cho biết trong một tuyên bố trên trang web của họ rằng "bằng chứng khoa học hiện tại không chứng minh được rằng mức độ hạt vi nhựa hoặc nano nhựa phát hiện trong thực phẩm có thể tạo ra các nguy cơ cho sức khỏe con người".

Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng mọi người nên cố gắng giảm thiểu tình trạng phơi nhiễm [với vi nhựa] bằng cách tránh sử dụng vật liệu nhựa khi chế biến thực phẩm, đặc biệt là khi dùng lò vi sóng; uống nước máy thay vì nước đóng chai; và cố gắng ngăn ngừa bụi tích tụ, vốn đã bị nhiễm nhựa rồi. Một số nhà nghiên cứu khuyên nên bớt ăn thịt, đặc biệt là ở các sản phẩm đã chế biến sẵn.

Ts. Leonardo Trasande, một nhà nghiên cứu y khoa tại Đại học New York (Mỹ), cho biết vẫn còn nhiều điều chưa biết đến về tác động của tình trạng tích tụ hạt vi nhựa trong cơ thể người. Tuy nhiên, ông cho biết tác động tiêu cực đến sức khỏe của các hóa chất được sử dụng trong nhựa, chẳng hạn như phthalate, đã được xác định rõ hơn. Một nghiên cứu, mà ông cùng thực hiện, đã phát hiện ra rằng việc tiếp xúc với chất phthalate đã làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong ở Hoa Kỳ, gây thiệt hại 39 tỷ đô la trở lên về năng suất làm việc mỗi năm.

Các hạt vi nhựa có thể bị nhiễm bẩn và mang theo những loại hóa chất như vậy vào cơ thể chúng ta. Ts. Trasande cho biết: "Các hạt vi nhựa và nano nhựa có thể trở thành kênh phân phối hiệu quả của hóa chất độc hại".

Hội đồng Hóa học Hoa Kỳ (American Chemistry Council), đại diện cho giới sản xuất nhựa và hóa chất, đã không trả lời trực tiếp các câu hỏi về những nghiên cứu gần đây phát hiện ra vi nhựa trong cơ quan của con người. Kimberly Wise White, phó chủ tịch của hội đồng này, lưu ý rằng "ngành công nghiệp nhựa toàn cầu đang nỗ lực thúc đẩy sự hiểu biết khoa học về vi nhựa".

Đại hội đồng về Môi trường của Liên Hợp Quốc (United Nations Environment Assembly) đã nhất trí cách đây hai năm là sẽ bắt đầu nỗ lực hướng tới một hiệp ước toàn cầu nhằm chấm dứt tình trạng ô nhiễm nhựa, và quá trình này vẫn đang diễn ra.

Một số bản tin và báo cáo trong tuần qua cho biết chính quyền của tổng thống Biden đã phát tín hiệu rằng phái đoàn Hoa Kỳ tham gia thảo luận sẽ ủng hộ các biện pháp giảm sản xuất nhựa trên toàn cầu, điều mà giới nghiên cứu cho rằng rất quan trọng để giải quyết vấn đề.

Ts. Almroth cho biết: “Không còn nơi nào là chưa bị [ô nhiễm nhựa], từ đáy biển sâu, bầu khí quyển, cho đến bộ não con người”.