SÔNG MEKONG VÀ CƠN KHÁT CỦA TRUNG QUỐC

Trong hình là đoạn sông Mekong khổng lồ bị cạn trơ đáy chỉ còn một dòng nước nhỏ ở chính giữa ở gần làng Sangkhom (thuộc tỉnh Nong Khai, Thái Lan) vào tháng 1/2020. Đây là đoạn sông Mekong vừa thoát ra khỏi Lào, cũng như bắt nguồn từ con sông Lan Thương (Lancang), chảy từ các khối băng thuộc dãy Himalayas, cao nguyên Tây Tạng (tỉnh Thanh Hải) và Thanh Tạng (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).

Ảnh này là của New York Times, được đăng trong bài viết nói về dữ kiện vệ tinh của Mỹ cho thấy dù nước về trên cao nguyên Tây Tạng và đang làm mùa mưa/tuyết tan, nhưng có một khối lượng nước khổng lồ được giữ lại trong lãnh thổ Trung Quốc khiến phần sông Mekong từ Lào đến Thái Lan hoàn toàn khô cạn. Xem:

China Limited the Mekong’s Flow. Other Countries Suffered a Drought.

Monitoring the Quantity of Water Flowing Through the Upper Mekong Basin Under Natural (Unimpeded) Conditions

Chinese dams held back Mekong waters during drought, study finds

Điều gì đã khiến một dòng sông khổng lồ như vậy gần như biến mất?

• Những gì mà Lào đang làm ở khúc sông nằm trong quốc gia này thì đã quá rõ. Họ đã và đang xây các đập thủy điện trên các dòng phụ và dòng chính (hai thủy điện Xayaboury và Don Sahong) của Mekong, tác động nghiêm trọng đến lưu lượng nước của con sông này ở đoạn sau khi ra khỏi lãnh thổ Lào.

• - Nhưng về phần Trung Quốc, thì đó lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Độ dài của sông Mekong bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, tính cả khúc sông Lan Thương bên Trung Quốc, là vào khoảng 4.763 km, nhưng riêng con sông Lan Thương này đã có chiều dài là 2.354 km, tức là chiếm một nửa tổng chiều dài của con sông Mekong. Do đó, Lan Thương được xem như động mạch chủ của Mekong, với nguồn cấp nước từ băng tuyết tan vào mùa xuân/hạ cùng với lượng mưa đổ xuống trên phần đất Trung Quốc tại hai tỉnh Thanh Hải và Vân Nam. Nhưng cho tới ngày hôm nay, trong tổng số 20 dự án xây đập thủy điện chặn dòng chính sông Lan Thương, Trung Quốc hiện đã xây xong 6 con đập thủy điện, đang xây 9 con đập khác, và lên kế hoạch xây thêm 5 con đập nữa. Xem:

Dams on the Lancang River, China

Nếu chúng ta nhìn vào sơ đồ ở trên và thông số của hệ thống các con đập "bậc thang" mà Trung Quốc đã đưa vào hoạt động trên dòng chính Lan Thương, thì sẽ thấy rằng có đến hai con đập có khả năng tích nước khổng lồ đến hàng tỷ mét khối nước, là đập Tiểu Loan (Xiaowan) (15 tỷ mét khối) và Nọa Trát Độ (Nuozhadu) (21,7 tỷ mét khối). Trong khi đó, Tiểu Loan chỉ cần 1 tỷ mét khối nước và Nọa Trát Độ chỉ cần khoảng 2 tỷ mét khối nước là có thể vận hành thủy điện được rồi. Xem:

Nguồn nước ngọt và hệ thống thủy điện trên sông Lan Thương-Mê Công đang trở thành “vũ khí chiến lược”

Mối nguy từ các đập thủy điện của Trung Quốc trên đầu nguồn sông Mekong

Vậy tại sao Trung Quốc phải xây hai con đập khổng lồ này và lý do thật nằm ở đâu?

Hai con đập tích nước khổng lồ này nằm ở đầu và cuối của tỉnh Vân Nam, là khu vực nhận được nhiều nước băng tan từ cao nguyên Tây Tạng đổ về và cũng có nguồn nước mưa theo khí hậu gió mùa cấp cho đoạn sông Lan Thương lớn nhất. Trung Quốc làm thế để giữ lại phần lớn tài nguyên nước, vì quốc gia này hiểu rằng, trong tương lai gần:

1. Biến đổi khí hậu sẽ khiến băng tuyết ở các đỉnh núi trên dãy Himalayas và Tây Tạng tan rã, khiến một lượng nước rất lớn đổ về hạ lưu sông Lan Thương. Hành tinh Titanic từng có một số bài viết phân tích tình huống này, tại:

SO SÁNH ẢNH VỆ TINH VỀ TỐC ĐỘ TAN RÃ BĂNG TRÊN ĐỈNH HIMALAYAS

NỀN NHIỆT TẠI LHASA CHẠM MỨC 46.0°C

HẬU QUẢ CỦA BĂNG TUYẾT TAN RÃ TRÊN CÁC ĐỈNH NÚI

BĂNG VĨNH CỬU TRÊN ĐỈNH NÚI TUYUKSU BẮT ĐẦU TAN BIẾN

Trung Quốc xây hồ trữ nước và các đập lớn với dung tích tích nước khổng lồ là để chuẩn bị cho thời cơ này, trước khi họ sẽ không còn nước từ một nguồn chủ yếu là băng tan trên các đỉnh núi và cao nguyên Tây Tạng.

Trung Quốc hiểu rằng một khi nền nhiệt toàn cầu gia tăng và các lớp băng bao phủ rặng núi Himalaya cùng cao nguyên Tây Tạng tan ra và đổ vào ba con sông lớn là Hoàng Hà, Trường Giang (Yangtze) và Lan Thương (Lancang), thì sau giai đoạn đó, một trong những nguồn nước cung cấp cho 3 lưu vực lớn của quốc gia này sẽ bị cạn kiệt và khó có cơ hội thay đổi tình thế.

Chính vì thế, song song với dòng Lan Thương, Trung Quốc xây thêm các đập nước khổng lồ khác, ví dụ như đập Tam Hiệp (với dung tích khổng lồ 22,38 tỷ mét khối nước) trên dòng Dương Tử, đập Liujiaxia (với dung tích 5,7 tỷ mét khối nước) trên dòng Hoàng Hà.

Đập Tam Hiệp được sử dụng như một hình ảnh đại diện cho trình độ của ngành xây dựng của Trung Quốc (Nguồn ảnh: Science Photo Library)

2. Biến đổi khí hậu đang khiến khu vực Đồng bằng phía Bắc của Trung Quốc, bao gồm cả thủ đô Bắc Kinh của quốc gia này, sẽ lâm vào cảnh hạn hán, sốc nóng, thiếu nước trầm trọng. Năm 2018, lưu vực sông Hoàng Hà (các tỉnh Hà Bắc, Hà Nam, Thiểm Tây, Sơn Đông, Sơn Tây...) đã phải đối mặt với một trận hạn hán lịch sử chưa từng có trong vòng 55 năm. Xem:

Drought severity in the Yellow River basin over the last 55 years

Sự phân bổ của các tần số hạn hán ở nhiều thời kỳ nghiên cứu khác nhau tại lưu vực sông Hoàng Hà (Trung Quốc). Nguồn ảnh: Science China Press

Bản thân 1 trong 3 dòng sông xuất phát từ cao nguyên Tây Tạng là Hoàng Hà (Yellow River) cũng đang cạn kiệt nguồn nước, vì Trung Quốc đang chuyển lưu lượng nước con sông này lên để tưới tiêu và giải nhiệt cho vùng đồng bằng phía Bắc. Xem:

East China province diverts water from Yellow River to ease drought
In grip of drought, Yellow River close to running dry

Và điều gì đến cũng phải đến, năm 2013, Trung Quốc bắt đầu phải thực thi dự án chuyển dòng / bơm 45 tỷ mét khối nước từ dòng Dương Tử ở phía Nam lên để chi viện và giải quyết vấn đề thiếu nước cho dòng Hoàng Hà - dựa theo một ý tưởng ban đầu của Mao Trạch Đông. Xem:

China's mega water diversion project begins testing
South-North Water Transfer Project

Trạm cấp nước Jiangdu ở gần Dương Châu, tỉnh Giang Tô. Đây là dự án chuyển dòng cấp nước ở phía Đông của Trung Quốc được thử nghiệm vào ngày 31/5/2013. Ảnh: NSBD

Nhà cầm quyền Trung Quốc cứ nghĩ Dương Tử sẽ cứu được Hoàng Hà và vùng đồng bằng phía Bắc. Nhưng điều đó cũng không tránh cho quốc gia này một định mệnh của sốc nóng, hạn hán và cạn kiệt nước. Từ năm 2011, chính bản thân dòng Dương Tử lại phải đối mặt với một cơn hạn khốc liệt và khiến con sông lớn nhất Châu Á này lâm vào tình trạng cạn kiệt chưa từng có. Xem:

China crisis over Yangtze river drought forces drastic dam measures

Sông Hoàng Hà khô cạn ở khu vực Tây Nam thành phố tự trị Trùng Khánh (Trung Quốc). Cơn hạn nghiêm trọng đã thúc ép Đập Tam Hiệp phải mở cửa xả để giải phóng một lượng nước khổng lồ cung cấp cho việc tưới tiêu và sinh hoạt tại đây. Nguồn ảnh: STR/AFP/Getty

Vậy có thể trong tương lai gần, Trung Quốc sẽ lại có dự án chuyển dòng Lan Thương (Lancang) sang một nhánh chia nước cho dòng Dương Tử (Yangtze) chăng? Không ai có thể nói trước được điều gì cả, nhất là khi mà Trung Quốc đang chuẩn bị sẵn một hệ thống đập hùng hậu trên dòng chính Lan Thương với sức tích nước khổng lồ.

KẾT LUẬN CỦA HÀNH TINH TITANIC:

Tất cả những gì mà Trung Quốc đang làm với dòng Hoàng Hà, Dương Tử và Lan Thương (Mekong) chỉ là những biểu hiện của một quốc gia đang tuyệt vọng trước cơn khát và định mệnh hạn hán vĩnh viễn. Trước cuộc khủng hoảng về nước, Bắc Kinh sẽ làm tất cả chỉ để thỏa cơn khát và vơ vét tài nguyên nước cho số dân gần 1,4 tỷ người của Trung Quốc. Chỉ có nước, thì người Trung Quốc mới có thể sống sót, giải nhiệt và gieo trồng mùa vụ được trong kỷ nguyên của biến đổi khí hậu.

Nhưng điều đó cũng cho thấy tương lại sụp đổ của từng con cờ domino về nguồn nước dành cho Trung Quốc. Một khi nguồn cung ứng nước từ các khối băng tuyết trên đỉnh Himalayas và cao nguyên Tây Tạng biến mất, cũng như nhiều đợt nóng và khô hạn bắt đầu xuất hiện ở khu vực phía Bắc, Tây Bắc và ngay cả phía Nam và Tây Nam của quốc gia này, tương lai của hàng trăm triệu người Trung Quốc sẽ chấm dứt thảm khốc. Xem:

Southern China Experiences another Severe Drought
China drought highlights future climate threats

Khi Trung Quốc - một quốc gia đông dân, hung hăng và tham lam - khát nước, thì cơn khát ấy sẽ ảnh hưởng đến nhiều tiểu quốc láng giềng, trong đó có các quốc gia Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam. Sau khi Trung Quốc giữ lại nguồn nước của động mạch chủ của Mekong là dòng Lan Thương, thì chắc chắn chiều dài còn lại của con sông này tại Đông Nam Á sẽ không còn nhiều nước để mà sử dụng nữa. Đó là chưa kể Trung Quốc đang dùng nền kinh tế tư bản hiện đại, hệ thống tiền tệ và thế lực địa chính trị để lôi kéo và cám dỗ Lào, Thái Lan và Cambodia cùng thực hiện ý đồ xẻ thịt phần còn lại của dòng Mekong. Dù có thể trong tương lai của biến đổi khí hậu, Việt Nam và Đông Nam Á sẽ có nhiều mưa hơn khi khí hậu ngày càng trở nên nóng ẩm, nhưng lượng nước bù lại từ các cơn mưa và bão tố ấy chắc chắn không thể đáp ứng nhu cầu của người dân sống tại vùng hạ lưu như trước đây được nữa. Đồng bằng Sông Cửu Long đang hấp hối và Việt Nam sẽ mất vựa lương thực chính của mình.

Với nhiều phân tích chi tiết ở trên, chúng tôi hy vọng rằng, các bạn sẽ nhận ra lý do chính cho các đập chắn dòng Lan Thương ở Trung Quốc không phải là khai thác tiềm năng thủy điện đâu. Đó chỉ là chuyện phụ mà thôi. Khi người ta khát, thì nước mới là chuyện chính yếu.

Nhưng tại sao Trung Quốc khát nước? Xin nhắc lại rằng hiện nay, không chỉ có Trung Quốc khát nước, mà còn cả Ấn Độ (với dòng sông Ấn, sông Hằng cũng đang cạn kiệt), Ethiopia và Ai Cập (sông Nile), Texas - Mỹ (dòng Colorado), Syria - Iraq - Iran (dòng Tigris-Euphrates)...

Sau hai thập niên trải qua cơn hạn, lượng nước ở Hồ Mead (bang Nevada, Mỹ) chỉ còn 40%. Nguồn ảnh: TED WOOD

Tại sao tất cả chúng ta đang và sẽ khát nước? Hãy suy nghĩ cho kỹ lý do gốc rễ và là ngọn nguồn của mọi vấn đề khủng hoảng này. Có phải là do khí hậu biến đổi và nền nhiệt tăng hay không? Và vì sao nền nhiệt lại tăng? Phải chăng là do lượng khí nhà kính khổng lồ mà các nền công nghiệp của chủ nghĩa tư bản hiện đại tại Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc, Nhật, Hàn, Australia... đã xả ra? Vậy tại sao các nền công nghiệp này phải xả thải khí nhà kính? Có phải là do lòng tham lợi nhuận và văn hóa tiêu dùng mà chủ nghĩa tư bản tân tự do đã cấy vào nhân loại này?

Mali là một trong những nơi được dự báo sẽ đối mặt với xung đột về nguồn nước vào năm 2020. Nguồn ảnh: Michele Cattani/AFP

Vâng, tất cả các dòng sông cạn kiệt là do lòng tham của một số ít người đứng trên đỉnh kim tự tháp lợi nhuận của chủ nghĩa tư bản. Nó thậm chí còn bắt nguồn từ sự kiêu căng và ngu dốt của chủ nghĩa cộng sản Mao Trạch Đông, nghĩ rằng bằng ý chí của con người, người ta có thể dời núi, lấp biển, chuyển hướng các dòng sông để phục vụ cho nhu cầu của xã hội loài homo sapiens.

Dòng Mekong đang hấp hối là do các công xưởng sản xuất của phương Tây được đặt ở Trung Quốc, nơi mà người ta đang làm ra hàng hóa mang thương hiệu của Apple, Addidas, Nike, Decathlon, CocaCola, Pepsi, Unilever, P&G, IKEA, KFC, Toyota, GM, Microsoft, Gillete, HP... để kích hoạt văn hóa tiêu thụ trên toàn cầu. Những giọt nước sinh ra từ băng tuyết trên đỉnh Himalayas xa xôi, chảy tràn qua cao nguyên Tây Tạng hùng vĩ, hòa vào dòng Mekong vĩ đại, thấm ướt và nuôi sống cho hàng tỷ loài sinh vật trong lòng sông và hai bên bờ, giờ đây được loài homo sapiens lợi dụng để biến thành năng lượng và nước tưới tiêu, cung cấp cho chu trình sản xuất các vật phẩm, hàng hóa tầm thường và vô ích, để rồi hóa giá trở thành lợi nhuận tiền tệ hàng tỷ USD, Nhân dân tệ, Yen Nhật... trong tài khoản ngân hàng của giới chủ đầu tư tư bản.

Rồi đây, vào thời tận cùng - chỉ trong 30 năm nữa mà thôi, loài homo sapiens và con cháu của chúng sẽ tự hỏi: liệu một chiếc điện thoại di động hay một chiếc xe hơi có làm thỏa cơn khát nước hay không? Liệu các siêu đô thị, trung tâm thương mại, shop hàng hiệu... có thay thế được cá, tôm, các cánh đồng lúa, trái cây, và nếp sống bình an dân dã từng có nơi vùng hạ lưu của các con sông hay không? Con người đã cưỡng hiếp các dòng sông, bắt chúng kiệt lực phục vụ cho mưu đồ của họ để đổi lấy những giá trị phù du và ảo tưởng.

Khi chúng ta bắt đầu đặt ra những câu hỏi như vậy, thì cũng là lúc đã quá trễ, và tất cả đang sụp đổ nhanh chóng. Tôi hồ nghi rằng, rất nhiều người trước khi chết vì cuộc đại tuyệt chủng lần thứ sáu còn không hiểu được cặn kẽ nguyên nhân cốt lõi gây ra cái chết của mình là gì. Họ sẽ vẫn đổ tội cho nhau, chì chiết nhau, cắn xé nhau, giết chóc nhau... giống hệt như những gì chúng ta đang làm khi ở trong cơn đại dịch coronavirus hiện nay.

Chúng tôi nêu ra ở đây hai bài báo nghe có vẻ chẳng ăn nhập gì với nhau:

1. Vào ngày 17/2/2020, tờ New York Times đưa tin Apple trở thành một trong những công ty đầu tiên tiết lộ rằng coronavirus đã khiến hãng này phải cắt bớt chỉ tiêu doanh số cho quý 1/2020 – mà hồi cuối năm ngoái (2019) được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ. Apple cũng cho biết nhu cầu mua thiết bị điện tử của hãng này ở Trung Quốc đã bị tác động nặng nề: trong tháng 1/2020, tất cả 42 cửa hàng (Apple store) tại Trung Quốc đã phải đóng cửa, và giờ đây còn chưa mở lại. Xem:

Apple Signals Coronavirus’s Threat to Global Businesses

2. Một ngày sau đó (18/2/2020), trên tờ báo điện tử nhiều người đọc nhất ở Việt Nam - VNExpress - có bài về “cơn bão hạn mặn đang xảy ra khốc liệt ở miền Tây Nam Bộ.” Bài báo kể về các trường hợp người nông dân đang mất trắng nông sản đang gieo trồng vì nạn xâm thực của nước biển. Cà Mau ghi nhận hơn 16.000 ha lúa bị thiệt hại 30-70%; 340 ha hoa màu có nguy cơ bị ảnh hưởng do hạn mặn, chủ yếu ở huyện Trần Văn Thời. Mùa hạn mặn khốc liệt bốn năm trước, toàn tỉnh có hơn 50.000 ha lúa bị thiệt hại; 4.700 ha hoa màu chết khô. Cà Mau cùng 12 địa phương khác ở miền Tây đã công bố thiên tai hạn hán. Dọc theo sông Hậu, hơn 10 km từ Long Đức đến Tân Hưng, những cánh đồng chết, mặt ruộng khô nứt nẻ nối tiếp nhau, nước ngoài sông mặn chát.

Một gia đình anh chị nông dân chia sẻ: “Tui với ổng dự định nếu trúng vụ này sẽ mua cho đứa con Út chiếc xe máy. Nhưng người tính không bằng trời tính”. Xem:

Miền Tây trong ‘cơn bão’ hạn mặn

nhưng nếu bạn hiểu về biến đổi khí hậu và các tác động của nó lên môi trường sống, thì sẽ nhận ra những sự thật như sau:

– Cả coronavirus và tình trạng thủy triều xâm thực đều là hậu quả của nền khí hậu thay đổi nhanh chóng.

Năm 2019-2020, Trung Quốc đón nhiều đợt khí lạnh xuống hơn bình thường. Đây là điều kiện tốt cho các dịch bệnh như cúm mùa, coronavirus phát triển. Còn nước biển đang xâm nhập Đồng bằng Sông Cửu Long là do hiện tượng nước biển ấm giãn nở, cùng với lượng băng tan đang khiến mực nước biển dâng cao. Đó cũng là do nền khí hậu đang ấm lên.

– Cả coronavirus và tình trạng thủy triều xâm thực đều là hậu quả của nền kinh tế tư bản hiện đại.

Nền kinh tế Trung Quốc – và nhiều quốc gia tư bản khác – sản xuất hàng hóa tiêu dùng cho các hãng Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản… nên phải đốt than đá để cung ứng nhiên liệu cho dây chuyền sản xuất. Phần lớn than đá được mua từ Australia và Indonesia. Khí carbon dioxide thải ra từ các nhà máy nhiệt điện đang gây ra hiệu ứng nhà kính, giữ nhiệt và làm cho nền khí hậu toàn cầu ấm lên. Khí hậu ấm lên sẽ làm cho băng tan, thay đổi thời tiết, mưa ít hơn, nước biển dâng cao hơn, sốc nhiệt nghiêm trọng hơn. Đó là chưa nói đến việc các đập thủy điện của Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Cambodia đang chặn dòng nước sông Mekong, khiến lưu lượng nước về hạ nguồn giảm đi, không đủ để chống lại lực triều dâng từ ngoài biển đổ vào Đồng bằng Sông Cửu Long.

– Cả coronavirus và tình trạng thủy triều xâm thực đều gây tác động xấu cho Apple và nông dân Việt Nam.

Vâng. Cả hãng Apple trị giá hàng nghìn tỷ USD và một gia đình nông dân chỉ có mức sống mấy trăm nghìn VND/tháng đều sẽ bị tác động bởi các hậu quả của biến đổi khí hậu do nền kinh tế tư bản hiện đại gây ra.

Nhưng có ba điểm khác nhau mà tôi nghĩ các bạn nên bỏ thời gian ra để suy nghĩ:

a. Ban quản trị Apple biết nguyên nhân tại sao xảy ra điều đó, còn những người nông dân không hề biết. Trong bài báo của VNExpress, người vợ của bác nông dân Hai Phương ngây ngô chia sẻ: “Tui với ổng dự định nếu trúng vụ này sẽ mua cho đứa con Út chiếc xe máy. Nhưng người tính không bằng trời tính”. Ồ, những gì đang xảy ra cho gia đình hai bác nông dân này không phải do trời đâu, mà là do con người – những kẻ đang mặc complet lịch lãm, ngồi trong những văn phòng sang trọng ở các ngân hàng và tập đoàn đa quốc gia, và sử dụng nguồn tiền in ra từ ngân hàng trung ương Mỹ, Pháp, Đức, Australia, Nhật… để bơm vào đầu tư sản xuất tại Trung Quốc. Họ là đầu mối của tất cả mọi nguyên nhân. Họ là CHÚA TRỜI của hai bác nông dân này đấy. Họ tạo ra cả một hệ thống, triết lý và đế chế kinh tế tiêu dùng để ủng hộ và kiếm lợi nhuận cho mình. Và họ hiểu những hành động ấy sẽ đưa đến hậu quả gì – nhưng họ vẫn cứ làm. Họ học giỏi, khôn khéo, học thức cao, văn hóa đỉnh, cực giàu, nhưng rồi vẫn cứ làm, vẫn phải làm. Đó là điểm khác biệt thứ nhất.

b. Thiệt hại của Apple chỉ có thể là sụt giảm doanh số, mất đi vài tỷ USD, mà tài sản của Apple trị giá đến 1,3 nghìn tỷ USD (xem: https://www.investopedia.com/…/apple-now-bigger-these-5-th…/). Còn gia đình bác nông dân Hai Phương nếu mất trắng toàn bộ ruộng dưa 3ha của họ, hàng chục triệu đồng cải tạo đất, tiền mua giống 8.000 gốc dưa hấu, thì coi như họ gần trắng tay. Thậm chí dù sau thiệt hại, Apple vẫn được chính phủ Mỹ bơm thêm tiền để cứu, còn dư tiền và có đủ khả năng để chuyển xưởng sản xuất của mình sang các thị trường lao động nạn nhân mới như Ấn Độ hoặc Việt Nam, nhưng gia đình bác nông dân chắc chắn là không thể – thậm chí mất luôn cả mảnh đất là phương tiện kiếm cơm cho họ, trong trường hợp nước biển dâng kinh khủng hơn nữa. Ngoài ra, cho dù tình huống có tệ thế nào đi nữa – như là cả hành tinh này bốc cháy – thì những kẻ đứng đầu Apple vẫn có thể chi tiền để mua một chiếc vé trên phi thuyền của Elon Musk và di cư lên Sao Hỏa chẳng hạn. Đó là điểm khác biệt thứ hai.

c. Bộ máy tài chính đồ sộ của Apple – và nhiều hãng tư bản khổng lồ khác, dù ở Mỹ hay Trung Quốc – có khả năng to lớn để tàn phá cả hành tinh này, làm sụp đổ hệ sinh thái và đẩy loài người vào cuộc đại tuyệt chủng lần thứ 6. Các lượng tiền đầu tư, vốn tư bản đổ vào chứng minh cho điều đó. Tiền chi ra càng nhiều, sự tàn phá càng khủng khiếp. Nhưng có một nghịch lý rằng, đó chỉ là những nơi sản xuất ra những thứ hàng hóa không hề quan trọng đối với sự sống của một con người. Bạn thử để một chiếc iPhone và một quả dưa hấu ra trước mặt, sau đó nhịn uống nước trong vòng 1 ngày, rồi sẽ thấy rõ giá trị thật của chúng. Tệ hơn nữa, để sản xuất ra một chiếc iPhone, những hệ quả của nó đang rút cạn dòng nước tự nhiên trên hành tinh này và trong chính khả năng có nước để uống của bạn – từ quy trình khai thác đất hiếm, xử lý hợp kim, tẩy rửa bán dẫn, đến việc mua than đá để cung cấp năng lượng cho cả quy trình. Tất cả những vật liệu có trên chiếc iPhone đều được lấy miễn phí từ lòng đất. Cái giá được niêm yết trên tủ hàng bày bán điện thoại chỉ được tính cho những chi phí từ lúc đào nguyên vật liệu lên, xử lý, công sức thiết kế, chế tác, lắp ráp, phân phối… Quả dưa hấu cũng thế. Nhưng các khâu để làm ra quả dưa hấu hoàn toàn thuộc về công của thiên nhiên, và quy trình nông nghiệp đơn giản ấy không để lại nhiều hậu quả như việc sản xuất một chiếc iPhone. Và như thế, bác nông dân trồng dưa hấu không có khả năng tàn phá cả hành tinh này như là Apple. Và giá trị trái dưa hấu của bác ấy – nếu khấu hao mọi chi phí của quá trình sản xuất và hậu quả sau này – thì còn cao hơn cả một chiếc điện thoại của Apple! Đó là điểm khác biệt thứ ba.

Chúng tôi phân tích ra để các bạn thấy rằng, chưa chắc những gì chúng ta ủng hộ, cong lưng để kiếm tiền, tham gia hệ thống, mua bán, ăn chơi, hưởng thụ, du lịch… là có giá trị khi đứng trước mặt thiên nhiên, khi đem ra bàn cân của Tạo Hóa. Hãy suy nghĩ cho kỹ trước khi bạn mua sắm một thứ gì đó, mà nó sẽ chôn vùi tương lai của con cái, cháu chắt bạn. Đừng nằm mơ nữa. Đừng nghĩ rằng mọi thứ đều là miễn phí… cho đến khi tờ hóa đơn được tính toán kỹ lưỡng và chìa ra cho cả nhân loại tham lam và kiêu ngạo này.

Như đã nói từ rất lâu, sẽ không có gì thay đổi được số phận của Đồng bằng Sông Cửu Long và Đồng bằng Sông Hồng. Tất cả đều nằm vượt khỏi tầm kiểm soát của người Việt Nam, vì chúng ta

– không thể can thiệp khi Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia xây đập thủy điện trên sông Mekong,

– không thể cấm Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật xả thải khí nhà kính khiến nền nhiệt khí hậu nóng lên và băng ở hai cực tan làm mực nước biển dâng cao và hạn hán gia tăng,

– không thể ngăn Arab Saudi, Iran, Iraq, Venezuela, Nga, Australia và Indonesia khai thác và bán dầu mỏ, than đá, khí đốt.

Thay vì bày ra các chương trình hiến kế lòe loẹt và xin xỏ tài trợ nước ngoài, bây giờ là lúc cả dân tộc Việt Nam nên cùng ngồi xuống để tìm ra các giải pháp như sau:

1. Cách giảm nhẹ thiệt hại và tổn thất khi mực nước biển dâng làm mặn xâm thực, nạn hạn hán và lưu lượng dòng chảy sông Mekong giảm đi nhanh chóng. Cần thực hiện ngay những chính sách tạm thích nghi và chuyển đổi dần dần mô hình kinh tế sao cho phù hợp với kịch bản mới về SLR và biến đổi khí hậu trên bán đảo Đông Dương.

2. Cách di chuyển và di tản hàng chục triệu người dân dần dần ra khỏi khu vực ĐBSCL một cách nhẹ nhàng và tránh gây shock cấu trúc dân sinh xã hội. Làm thế nào để xây dựng và phân bổ vùng kinh tế mới cho số dân khổng lồ này tại một khu vực địa lý mới hoàn toàn khác xa mảnh đất trù phú và màu mỡ của dân miền Tây trước đây. Làm thế nào để người dân đồng bằng thích nghi với nếp sống mới đầy khó khăn và không được thiên nhiên ưu đãi như cũ.

3. Cách giải quyết vấn đề an ninh lương thực thực phẩm cho vùng kinh tế trọng điểm Saigon nói riêng, và cả Việt Nam nói chung, khi mà chúng ta sẽ mất đi vựa lúa lớn nhất của cả nước.

4. Biến đổi khí hậu sẽ xảy ra với nhiều hậu quả khó lường. Không ai biết chắc chắn điều gì sẽ đến về mặt môi trường, cũng như cường độ của thảm họa. Vì thế, chúng ta hãy ngưng sử dụng những con số tối thiểu mà IPCC đã cung cấp (ví dụ 65cm hay 100cm về mực nước biển dâng). Chẳng ai ngu ngốc đến độ xây nhà mà lại tính mực nước ngập tối thiểu so với triều cường chẳng hạn. Hãy bắt đầu dự toán và xây dựng chiến lược/giải pháp trên các con số tính bằng mét (5m và 10m). Đó là chưa kể đến mực nước biển dâng do triều cường và các cơn bão mang đến.

Việt Nam sẽ không thoát khỏi số phận đã định sẵn, vì người Việt Nam không hiểu rõ vấn đề và không đòi hỏi cho mình có quyền được biết những yếu tố liên quan đến sự sống còn của chính bản thân họ. Tất cả chỉ biết cúi đầu, im lặng và phó mặc số phận cho “kẻ khác” – những kẻ chỉ biết ăn và sống trên xương máu đồng bào họ.

Rồi đây, nếu tất cả không gây áp lực và tìm được một kế sách chung để sống sót cùng với nhau, thì tất cả sẽ chết hết, ngay cả những người nghĩ rằng có tiền và có cơ hội di cư đi nước ngoài (Mỹ, Australia, Châu Âu…). Khi biến đổi khí hậu xảy ra, chẳng có nơi nào là an toàn cả – hoặc các biến cố thời tiết cực đoan sẽ giết chết bạn, hoặc con người có não trạng phân biệt chủng tộc sẽ xả súng hoặc cầm rựa để phanh thây bạn. Cơn đại dịch coronavirus hiện nay đang là một ví dụ cho thấy chẳng có xã hội nào là an toàn cả – trừ những nơi đã chuẩn bị kỹ càng, có nguồn lực độc lập, và biết mình biết người.